Πώς γκρεμίστηκαν τα ασφυκτικά θαλάσσια τείχη της Θεσσαλονίκης και η πόλη ανοίχτηκε στη θάλασσα Facebook Twitter

Πώς γκρεμίστηκαν τα ασφυκτικά θαλάσσια τείχη της Θεσσαλονίκης και η πόλη ανοίχτηκε στη θάλασσα

2

Το 1869 ήρθε διοικητής [στη Θεσσαλονίκη, μέρος τότε ακόμη της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας] ο Σαμπρί Πασάς, από τη Σμύρνη, όπου είχε πραγματοποιήσει ένα φιλόδοξο εκσυγχρονισμό του λιμανιού. Η στρατηγική του για τη Θεσσαλονίκη ήταν πολύ παρόμοια -να την ανοίξει, κατεδαφίζοντας τμήματα του τείχους και επεκτείνοντας τις εμπορικές και λιμενικές της εγκαταστάσεις. Έως τότε το παλιό παραθαλάσσιο τείχος είχε σταθεί κάτι σαν φράγμα απέναντι στον έξω κόσμο. «Δε θυμάμαι να έχω ξαναδεί πόλη τόσο σφιχτά τειχισμένη στο παραθαλάσσιο μέτωπό της», σημείωνε ένας ταξιδιώτης, λίγο προτού αρχίσουν τα έργα.

Σε όλη την Ευρώπη του ύστερου δέκατου ένατου αιώνα η αστυφιλία γκρέμιζε τα μεσαιωνικά τείχη: το 1860 στην Αμβέρσα και τη Βαρκελόνη,το 1870 στο Άμστερνταμ και το 1878 στη Βιέννη. Ο Σαμπρί Πασάς επομένως ακολουθούσε κατά πόδας το ρεύμα της εποχής, όταν πήγε με το ασημένιο του σφυρί στο παραθαλάσσιο τείχος κι έριξε την πρώτη πέτρα στο νερό. Τα διατακτικά του χτυπήματα σημάδεψαν την αρχή του πιο φιλόδοξου οικοδομικού προγράμματος στην ιστορία της Θεσσαλονίκης.

Πώς γκρεμίστηκαν τα ασφυκτικά θαλάσσια τείχη της Θεσσαλονίκης και η πόλη ανοίχτηκε στη θάλασσα Facebook Twitter
Ο Λευκός Πύργος και τμήμα της παραλίας το 1903. Yπάρχουν οι φανοστάτες αερίου, που θα καταργηθούν το 1908.

Ο Σαμπρί Πασάς ακολουθούσε κατά πόδας το ρεύμα της εποχής που ήθελε ανοιχτές τις πόλεις, όταν πήγε με το ασημένιο του σφυρί στο παραθαλάσσιο τείχος κι έριξε την πρώτη πέτρα στο νερό.

Για να μεγαλώσει το λιμάνι, ο Σαμπρί Πασάς πρότεινε με τα μπάζα από τα παλια τείχη να επιχωματωθεί μέρος του κολπου. Στη συνέχεια η νέα πρόσοψη, πέρα από το ότι θα δημιουργούσε χώρο για νέα δημόσια κτίρια, ακόμη καιγια ένα δημόσιο πάρκο, θα εκποιούνταν σε εργολάβους, ώστε να χρηματοδοτηθούν διάφορες απόλυτα αναγκαίες βελτιώσεις. Ο πασάς σκεφτόταν επίσης ν’ ανοίξει μια παραθαλάσσια λεωφόρο με τραμ, που θα επέτρεπε στην κυκλοφορία να διασχίζει την πόλη χωρίς να προκαλεί συμφόρηση στον κεντρικό της δρόμο. 

Ήταν ένα λαμπρό και γεμάτο όραμα σχέδιο, που επέτρεψε την επέκταση προς τις πιο επίπεδες εκτάσεις και από τις δύο μεριές των τειχών. Με την κατεδάφιση της παλιάς Πύλης του Βαρδάρη και του τμήματος του ανατολικού τείχους που ανηφόριζε ξεκινώντας από το Λευκό Πύργο, η πόλη για πρώτη φορά στην απορία της άνοιξε προς τον έξω κόσμο κι άρχισε τη διαδικασία ανάπτυξης των προαστίων της, η οποία συνεχίζεται χωρίς ουσιαστική διακοπή έως σήμερα.

Η Πύλη ενέκρινε μεν το σχέδιο, αλλά έπρεπε αυτό να αυτοχρηματοδοτηθεί η επιτυχία του επομένως εξαρτιόταν από τη διάθεση της νέας εμπορικής της πόλης να συμμετάσχει. Μετά από μια διαφημιστική εκστρατεία, μεμονωνοι επιχειρηματίες και κρατικοί οργανισμοί όπως η νέα Αυτοκρατορική Οθωμανική Τράπεζα και τα Αυτοκρατορικά Ταχυδρομεία αγόρασαν πολλά οικόπεδα·  Ευρωπαίοι απόκτησαν σχεδόν τα μισά.

 

Πώς γκρεμίστηκαν τα ασφυκτικά θαλάσσια τείχη της Θεσσαλονίκης και η πόλη ανοίχτηκε στη θάλασσα Facebook Twitter
Από την υποδοχή του σουλτάνου Μεχμέτ Ε' Ρεσάντ που επισκέφθηκε τη Θεσσαλονίκη το 1911, στο πλαίσιο της περιοδείας του στα Βαλκάνια.


Η νέα όψη της Θεσσαλονίκης προς τον κόσμο, με το λιμάνι στη μια της άκρη και το Λευκό Πύργο στην άλλη, περιλάμβανε «ξενοδοχεία και σύγχρονα σπίτια, αποθήκες, στο μη ενδιαφέρον σολ του ευρωπαϊκού πολιτισμού». Τα ξενοδοχεία Splendid Palace, Olympos και d’Angleterre φιλοξενούσαν τους επισκέπτες, και τα μπαλκόνια τους πρόσφεραν οπούς μελλοντικούς ρήτορες και πολιτικούς ένα νέο σκηνικό: πλήθη συγκεντρώθηκαν, λόγου χάρη, για ν’ ακούσουν τους λόγους που εκφωνήθηκαν από τον πρώτο όροφο του ξενοδοχείου Olympos τον Ιούλιο του 1908, όταν άρχισε η επανάσταση των Νεστούρκων.

Κατά μήκος της προκυμαίας ήταν παραταγμένα τα καφενεία, τα καμπαρέ, οι υπαίθριες μπιραρίες και τα καφωδεία, που θορυβούσαν ως αργά τη νύχτα -«κόκκινες φούστες και διαπεραστική μουσική, τούρκικες κιθάρες, τσιγγάνικα βιολιά, ελληνικές μελωδίες και βρόμικα γαλλικά τραγούδια», σημείωνε ο Μπεράρ, φτάνοντας στην πόλη το 1896. Καΐκια έδεναν σε όλο το μέτωπο πλάι στο νέο μαρμάρινο σημείο επιβίβασης, και από το 1894 ιππήλατα τραμ μετέφεραν τους επιβάτες από το σιδηροδρομικό σταθμό στον κήπο και στο εστιατόριο που είχε ανοίξει δίπλα στο Λευκό Πύργο.

 

Πώς γκρεμίστηκαν τα ασφυκτικά θαλάσσια τείχη της Θεσσαλονίκης και η πόλη ανοίχτηκε στη θάλασσα Facebook Twitter
Η σπάνια φωτογραφία των θαλασσίων τειχών της Θεσσαλονίκη to 1860, που εντοπίστηκε σχετικά προσφατα σε ένα ουγγρικό φωτογραφικό αρχείο.

 

________

Μαρκ Μαζάουερ, Θεσσαλονίκη, πόλη των φαντασμάτων, μτφρ. Κώστας Κουρεμένος, εκδ. Αλεξάνδρεια, σελ. 292 - 293

Αρχαιολογία & Ιστορία
2

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

Στα άδυτα του Ιστορικού και Παλαιογραφικού Αρχείου

Αρχαιολογία & Ιστορία / Ο θησαυρός του Ιστορικού και Παλαιογραφικού Αρχείου

Μια ξενάγηση στις σπάνιες συλλογές χειρογράφων, παλαιτύπων και μικροφίλμ που σκιαγραφούν την ελληνική τυπογραφία, την ιστορία του βιβλίου αλλά και τους κώδικες της Παλαιογραφίας.
ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΤΑΖΟΠΟΥΛΟΣ
Αγάλματα του Δία και της Αφροδίτης ηλικίας 2.000 ετών ανακαλύφθηκαν στην Άσπενδο της Μικράς Ασίας

Αρχαιολογία & Ιστορία / Αγάλματα του Δία και της Αφροδίτης ηλικίας 2.000 ετών ανακαλύφθηκαν στην Άσπενδο της Μικράς Ασίας

Ο υπουργός Πολιτισμού και Τουρισμού της Τουρκίας, Μεχμέτ Νούρι Ερσόι ανακοίνωσε ότι δύο αγάλματα που απεικονίζουν τον Δία και την Αφροδίτη ανακαλύφθηκαν στην Άσπενδο
NEWSROOM
Η ζωή και ο θάνατος στην ΟΘωμανική Κρήτη

Ιστορία μιας πόλης / Η ζωή και ο θάνατος στην Οθωμανική Κρήτη

Πώς ήταν να πεθαίνεις ως μουσουλμάνα ή μουσουλμάνος στην Οθωμανική Κρήτη; Η Αγιάτη Μπενάρδου συνομιλεί με τον Αντώνη Αναστασόπουλο για τις μουσουλμανικές επιτύμβιες στήλες στην Κρήτη και τη σημασία τους.
ΑΓΙΑΤΗ ΜΠΕΝΑΡΔΟΥ
Η μόδα στις κρατικές στολές του 19ου αιώνα

Αρχαιολογία & Ιστορία / Περικεφαλαίες με φτερά και κολάν: Η μόδα στις κρατικές στολές του 19ου αιώνα

Η LiFO παρουσιάζει σε συνεργασία με τα Γενικά Αρχεία του Κράτους εικόνες και σχέδια που μαρτυρούν τη μόδα στις κρατικές στολές ανάλογα με τη χρονιά, τη νοοτροπία της διακυβέρνησης και το σώμα που υπηρετούσε κάποιος.
ΜΙΧΑΛΗΣ ΓΕΛΑΣΑΚΗΣ
Η συναρπαστική ιστορία του ναυαγίου των Αντικυθήρων και του μοναδικού (και μυστήριου) Μηχανισμού του, ενός επιστημονικού θαύματος του αρχαίου κόσμου

Ανακαλύφθηκε Σαν Σήμερα / Η συναρπαστική ιστορία του Μηχανισμού των Αντικυθήρων

Γοητευτικές πληροφορίες και μαρτυρίες για το πιο σημαντικό ελληνικό ναυάγιο της αρχαιότητας και το χρονικό της αποκρυπτογράφησης ενός επιστημονικού θαύματος που ανακαλύφθηκε σαν σήμερα το 1902.
M. HULOT
Αρχαία Λύκτος: Γιατί η ανασκαφή της άργησε έναν αιώνα;

Ιστορία μιας πόλης / Αρχαία Λύκτος: Γιατί η ανασκαφή της άργησε έναν αιώνα;

Η Αγιάτη Μπενάρδου συζητά με τον Αντώνη Κοτσώνα για την αρχαία πόλη στην ενδοχώρα της κεντρικής Κρήτης, η οποία υμνήθηκε από τον Όμηρο, θεωρήθηκε τόπος γέννησης του Δία από τον Ησίοδο, πολέμησε επανειλημμένως εναντίον της Κνωσού, καταστράφηκε ολοσχερώς αλλά κατάφερε και ανέκαμψε.
ΑΓΙΑΤΗ ΜΠΕΝΑΡΔΟΥ
Η ξανακερδισμένη Αλεξάνδρεια του Καβάφη

Ανταπόκριση από την Αλεξάνδρεια / Η ξανακερδισμένη Αλεξάνδρεια του Καβάφη

Το αξιέπαινο έργο της ανακαίνισης από το Ίδρυμα Ωνάση της Οικίας του Κ.Π. Καβάφη στην Αλεξάνδρεια δεν αποσκοπεί σε μια απλή αναπαράσταση μιας μνήμης αλλά στην απόδοση της καθημερινότητας του ποιητή.
ΘΟΔΩΡΗΣ ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ
Aνθρωποθυσία, ανάκτορα, και σεισμοί στα Μινωϊκά Χανιά

Ιστορία μιας πόλης / Aνθρωποθυσίες, ανάκτορα και σεισμοί στα μινωικά Χανιά

Πόσα γνωρίζουμε για τη μινωική Κρήτη; Τι έφερε στο φως η αρχαιολογική σκαπάνη στην Κυδωνία και πώς εντάσσεται η περιοχή στη μεγάλη εικόνα της κρητικής αρχαιολογίας; H Aγιάτη Μπενάρδου συζητά με τη Μαρία Ανδρεαδάκη Βλαζάκη για τη μινωική Κυδωνία.
ΑΓΙΑΤΗ ΜΠΕΝΑΡΔΟΥ
5 Μαΐου 1821 – 200 χρόνια από τον θάνατο του Μεγάλου Ναπολέοντα

Αρχαιολογία & Ιστορία / Μέγας Ναπολέων: O μύθος του συναρπάζει ακόμα

Σκέψεις και ιστορίες για την προσωπικότητα του Μεγάλου Ναπολέοντα -που πέθανε σαν σήμερα- αποφεύγοντας τα πεδία των στρατιωτικών συρράξεων και ακολουθώντας μονοπάτια που συνέδεαν τα πεδία των προσωπικών μαχών του.
ΓΙΑΝΝΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ
ΣΕΝ: Οι καινοτομίες ενός θεσμού που ιδρύθηκε από γυναίκες για γυναίκες

Ιστορία μιας πόλης / ΣΕΝ: Οι καινοτομίες ενός θεσμού που ιδρύθηκε από γυναίκες για γυναίκες

150 περίπου χρόνια πριν, ιδρύεται στην Αθήνα ο Σύλλογος Εκπαιδεύσεως Νεανίδων, που επιβιώνει και προσαρμόζεται στις κοινωνικές αλλαγές, και ζει μέχρι και σήμερα.
ΑΓΙΑΤΗ ΜΠΕΝΑΡΔΟΥ
Το ΕΚΠΑ και η Αθήνα: Οι πρώτοι καθηγητές, οι πρώτοι φοιτητές, η πρώτη κατάληψη

Ιστορία μιας πόλης / Το ΕΚΠΑ και η Αθήνα: Οι πρώτοι καθηγητές, οι πρώτοι φοιτητές, η πρώτη κατάληψη

Κτίρια του βρίσκονται διάσπαρτα στην Αθήνα, στη Σόλωνος, στου Ζωγράφου και αλλού. Πολύβουοι τόποι, γεμάτοι ζωή, πεδίο μαχών, κέντρο παραγωγής και διάδοσης γνώσης. Η Αγιάτη Μπενάρδου συζητά με τη Χάιδω Μπάρκουλα για την ιστορία του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών.
ΑΓΙΑΤΗ ΜΠΕΝΑΡΔΟΥ
Λέλα Καραγιάννη: Η συγκλονιστική ιστορία της ηρωίδας - κατασκόπου της Εθνικής Αντίστασης

Ιστορία μιας πόλης / Λέλα Καραγιάννη: Η ηρωίδα-κατάσκοπος της Εθνικής Αντίστασης

Δρόμοι πήραν το όνομά της, προτομή της στέκεται στα Εξάρχεια, μετά θάνατον βραβεύτηκε από την Ακαδημία Αθηνών, ντοκιμαντέρ περιστρέφονται γύρω από τη ζωή της. Η Αγιάτη Μπενάρδου συζητά με τον σκηνοθέτη Βασίλη Λουλέ για τη Λέλα Καραγιάννη.
ΑΓΙΑΤΗ ΜΠΕΝΑΡΔΟΥ
Ενοίκια στα ύψη, gentrification και ηχορύπανση: Η Ρώμη του Νέρωνα είχε όλα τα προβλήματα των σημερινών μητροπόλεων

Αρχαιολογία & Ιστορία / Ενοίκια στα ύψη, gentrification και ηχορύπανση: Η Ρώμη του Νέρωνα είχε όλα τα προβλήματα των σημερινών μητροπόλεων

Παρότι η απόσταση που μας χωρίζει από την κλασική Ρώμη είναι τεράστια, τα αστικά προβλήματα που αντιμετώπισε μοιάζουν να επαναλαμβάνονται ανά τους αιώνες.
THE LIFO TEAM
Πεθαίνοντας στη Μυκηναϊκή Αττική: Το νεκροταφείο στο Κολικρέπι Σπάτων

Ιστορία μιας πόλης / Πεθαίνοντας στη Μυκηναϊκή Αττική: To νεκροταφείο στο Κολικρέπι Σπάτων

Πώς πέθαιναν οι άνθρωποι στη Μυκηναϊκή Αττική; Τι τιμές τους επεφύλασσαν οι συνάνθρωποί τους; Και τι συμπεράσματα προκύπτουν από τα ταφικά έθιμα στα περίχωρα της Αθήνας κατά την Ύστερη Εποχή του Χαλκού; Η Αγιάτη Μπενάρδου συνομιλεί με την Νίκη Παπακωνσταντίνου για το προϊστορικό νεκροταφείο στο Κολικρέπι Αττικής.
ΑΓΙΑΤΗ ΜΠΕΝΑΡΔΟΥ