Η Ελλάδα δεν πέρασε μέσα από τον Ευρωπαϊκό διαφωτισμό λόγω της τουρκοκρατίας και όχι λόγω της Εκκλησίας.Ο ανατολικός προσανατολισμός πάλι δεν είναι αποτέλεσμα της πολιτικής καμίας εκκλησίας αλλά κυρίως λόγω της γεωγραφικής σχέσης της Ελλάδας.Ο χαμηλόβαθμος κλήρος ήταν ένα με τους υπόδουλους Έλληνες ενώ το πολύ από το "υψηλό" ιερατείο ήταν παρέα με τους Τούρκους.Αλλά και στην Ευρώπη ο ρόλος της Εκκλησίας είναι αντιφατικός.Ο Μπαχ και ο Μιχαήλ Άγγελος δημιούργησαν χάρη και στην Εκκλησία. Την ίδια ώρα ο Πάπας έψαχνε για αλάθητο ενώ από τους εκκλησιαστικούς κύκλους προέκυπτε το "κυνήγι μαγισσών" μέσω των ιεροεξεταστών.