Ίνγκμαρ Μπέργκμαν: μικρό πορτρέτο μιας μεγάλης μορφής

0

Ήδη στις Άγριες Φράουλες, ταινία του 1957, που αποτελεί το ονειρικό ταξίδι ενός ηλικιωμένου καθηγητή στους τόπους των παιδικών του χρόνων, παράλληλα με ένα ταξίδι που εκτυλίσσεται πραγματικά, συνοψίζεται ολόκληρη η δραματουργία του Ίνγκμαρ Μπέργκμαν, ολόκληρη η προβληματική του, η οποία βέβαια εκτείνεται και στις περισσότερες από τις σαράντα ταινίες του, χωρίς όμως να επαναλαμβάνεται ακριβώς.

 

Αυτού του πλέον παραγωγικού και σημαντικότερου Σουηδού σκηνοθέτη του θεάτρου καταρχήν και ενός από τους μεγαλύτερους στην ιστορία του κινηματογράφου παγκοσμίως. Η αμφισβήτηση όσο και η κατάφαση της ίδιας της ζωής, η αγωνία, ο φόβος, ο θάνατος, ο έρωτας, η έλλειψη επικοινωνίας, τα ανθρώπινα συναισθήματα, οι μικρές και οι μεγάλες διαψεύσεις, παρεξηγήσεις, προδοσίες, το αίνιγμα της ύπαρξης ή μη του Θεού. Ξανά και ξανά. Μέσα από διαφορετικές ιστορίες κάθε φορά, πάντα πολύ προσωπικές, όσο και πανανθρώπινες.

 

Ένα ταξίδι λοιπόν στο παρελθόν, στην παιδική ηλικία, που για τον Μπέργκμαν, γεννημένο στην Ουψάλα, την παλιά πρωτεύουσα της Σουηδίας το 1918, υπήρξε τραυματική, νοσηρή, κάτω από τη δεσποτική τυραννία του ιερωμένου πατέρα και μίας εξίσου αυταρχικής μητέρας. Με μόνη του διέξοδο τη φαντασία, που συχνά γινόταν ψέμα, παραμύθι, θέατρο, το κουκλοθέατρο κάτω από το παλιό τραπέζι, τη μαγεία μιας παιδικής μουβιόλας (της Laterna Magica που έγινε τίτλος και της αυτοβιογραφίας του) σαν εκείνη του Αλέξανδρου στο συγκλονιστικό ημι-αυτοβιογραφικό έπος Φάννυ και Αλέξανδρος, γυρισμένο το 1982 στην Ουψάλα. Αυτή ήταν η ταινία για την οποία ο ίδιος παραδέχεται ότι αποτελεί το πιο ολοκληρωμένο του έργο και με το οποίο έγινε ακόμα πιο γνωστός σε ένα ευρύτερο κοινό - κερδίζοντας μάλιστα και τέσσερα Όσκαρ στην Αμερική, που μέχρι τότε τον ήξερε μόνο μέσα από τις κινηματογραφικές λέσχες και τα πανεπιστήμια.

Ίνγκμαρ Μπέργκμαν: μικρό πορτρέτο μιας μεγάλης μορφής Facebook Twitter
Άγριες Φράουλες

 

Οπαδός του Χίτλερ στην εφηβεία του (κάτι που στην ωριμότητά του αποκήρυξε), συνεπαρμένος από παιδί με τον Στρίντμπεργκ (από τον οποίο αντλεί όλη την αγάπη του και το υλικό του για το θέατρο), εγκαταλείπει από πολύ νωρίς το σπίτι του, και τις σπουδές λογοτεχνίας στο πανεπιστήμιο της Στοκχόλμης, για να αναζητήσει δουλειά στο Βασιλικό Θέατρο Dramaten, με μοναδικό του εφόδιο τις ερασιτεχνικές παραστάσεις μιας ενορίας. Εκεί γνωρίζει, έφηβο ακόμα, το μετέπειτα πρωταγωνιστή του και καρδιακό φίλο Έρλαντ Γιόζεφσον. Η αίτησή του απορρίφθηκε, για να γίνει τελικά βοηθός παραγωγής στην όπερα. Αρχίζει να γράφει ο ίδιος θέατρο και η χήρα του συνονόματού του συγγραφέα Γιάλμαρ Μπέργκμαν, Στίνα, τον παίρνει να δουλέψει στο περίφημο στούντιο Svensk Filmindustri. Καλλιτεχνικός διευθυντής εκεί είναι ο σπουδαίος σκηνοθέτης Victor Sjostrom, ο ηλικιωμένος καθηγητής στις Άγριες Φράουλες λίγα χρόνια μετά. Είναι το έτος 1943, γεννιέται η κόρη του από τον πρώτο του γάμο (θα ακολουθήσουν άλλοι τέσσερεις καθ' όλη τη διάρκεια της ζωής του), γράφει το πρώτο του σενάριο, το οποίο γίνεται δεκτό και τον επόμενο χρόνο γυρίζεται, με τον τίτλο Φρενίτις από τον Αλφ Σιέμπεργκ (από τον οποίο παίρνει και τα πρώτα «μαθήματα» κινηματογραφίας, κρατώντας το πόστο του σκρίπτα). Έτσι γίνεται και γυρίζει αμέσως μετά την πρώτη του ταινία, την Κρίση. Παράλληλα του δίνουν τη θέση του διευθυντή στο Δημοτικό Θέατρο του Χέλσιμποργκ. Είναι μόλις 24 χρόνων και ο νεότερος διευθυντής θεάτρου στην Ευρώπη. Γράφει και σκηνοθετεί θέατρο, παίζει στο ραδιόφωνο, τώρα πια κάνει και κινηματογράφο.

Η τελειομανία του γίνεται βασανιστική, τόσο για τον ίδιο με το ασθενικό του σώμα, που αντιδρά με τις πιο απίθανες αρρώστιες, όσο και για τους συνεργάτες του, από τους οποίους απαιτεί απόλυτη πειθαρχία. Στόχος του, να γίνει ο καλύτερος όλων και συγχρόνως να προστατεύσει τους αγαπημένους του ηθοποιούς. Ερωτεύεται σχεδόν πάντα τις πρωταγωνίστριές του και οι σχέσεις του έχουν μείνει μνημειώδεις. Με την ίδια ταχύτητα, το πάθος που φουσκώνει, σβήνει: εγκαταλείπει τις γυναίκες τη μία μετά την άλλη.

 

Στο Θέατρο του Μάλμε, όπου θα πάρει τη θέση του διευθυντή το 1952, γνωρίζει τους περισσότερους από τους μελλοντικούς του πρωταγωνιστές, οι οποίοι γίνονται διεθνώς γνωστοί μέσα από τις ταινίες του: Μαξ Βον Σύντοβ, Ίνγκριντ Τούλιν, Χάριετ Άντερσον, Μπίμπι Άντερσον – την οποία είχε ήδη χρησιμοποιήσει σε ένα διαφημιστικό σαπουνιού στα δεκαπέντε της. Οι ταινίες του γίνονται όλο και πιο αναγνωρίσιμες, όλο και πιο προσωπικές. Το '57 όμως είναι που αποκτά επιτέλους τη διεθνή καταξίωση, μετά το Ειδικό Βραβείο των Καννών για την Έβδομη Σφραγίδα. Η θρυλική σήμερα παρτίδα σκάκι μεταξύ ενός ιππότη του 14ου αιώνα σε μια αφανισμένη από την πανούκλα Σουηδία, και το Θάνατο, σοκάρει, προβληματίζει, θέτει για πρώτη φορά στην ιστορία του κινηματογράφου τα μεγάλα φιλοσοφικά ζητήματα που ταλανίζουν τον άνθρωπο από γενέσεως κόσμου. Αποκτά φανατικό κοινό σ' ολόκληρο τον κόσμο, στο χώρο των σπουδαστών, στο χώρο των σινεφίλ. Με τη συνδρομή του σπουδαίου διευθυντή φωτογραφίας Σβεν Νίκβιστ, καταχωρείται ως ένας από τους σημαντικότερους εικονοπλάστες στην ιστορία του σινεμά. Η δεκαετία του ΄60 τού ανήκει. Ο κινηματογράφος του βρίσκεται στον αντίποδα ενός Φελλίνι, ενός Βισκόντι, ενός Αντονιόνι, του Μπουνιουέλ και όλων μαζί των Γάλλων της nouvelle vague. Μερικοί τίτλοι: Η πηγή των παρθένων, Μέσα από το σπασμένο καθρέφτη, Χειμωνιάτικο φως, Η Σιωπή. Κι ενώ σιγά-σιγά εγκαταλείπει τα μεταφυσικά θέματα, εισβάλει όλο και πιο πολύ στην ανθρώπινη ψυχή, αναλύοντας, εξερευνώντας αυτό το «κενό συναισθημάτων» που κουβαλάει ο άνθρωπος.

 

Ίνγκμαρ Μπέργκμαν: μικρό πορτρέτο μιας μεγάλης μορφής Facebook Twitter
H 7η Σφραγίδα

 

Διευθύνει πια το Βασιλικό Θέατρο, όταν το '65 μπαίνει σε ψυχιατρική κλινική, όπου εμπνέεται την Persona, την οποία γυρίζει αμέσως με το που βγαίνει. Κάτω από έναν εκτυφλωτικό καλοκαιρινό ήλιο, το απόλυτο εφιαλτικό φως για τον Μπέργκμαν, σε σκληρό κοντράστ του άσπρου και του μαύρου, όπως και οι ψυχολογικές μεταπτώσεις των δύο γυναικών και με μια πλοκή, σινεμά μέσα στο σινεμά, γίνεται από τα πιο διάσημα «μαθήματα» κινηματογράφου. Λίγο μετά, η μια εκ των δύο πρωταγωνιστριών, η Λιβ Ούλμαν γεννάει την κόρη τους, χωρίς να παντρευτούν. Ακολουθούν Η Ντροπή και οι Κραυγές και Ψίθυροι. Παντρεύεται την πέμπτη του γυναίκα, Ίνκγριντ Βον Ρόσεν, με την οποία μένει 24 χρόνια.

 

Το '76, εν μέσω προβών του Χορού του Θανάτου, σύρεται στο αστυνομικό τμήμα για υπόθεση φοροδιαφυγής. Για μία ακόμα φορά αντιδρά ψυχοσωματικά, πέφτει στο κρεβάτι, απομονώνεται με κατάθλιψη. Εγκαταλείπει τη Σουηδία και αναλαμβάνει το Residenzteater του Μονάχου. Γυρίζει τις πρώτες του διεθνείς ταινίες. Το Αβγό του Φιδιού, που πραγματεύεται το φασισμό και τη Φθινοπωρινή Σονάτα με τη Σουηδή διεθνή σταρ Ίνγκριντ Μπέργκμαν.

 

Ίνγκμαρ Μπέργκμαν: μικρό πορτρέτο μιας μεγάλης μορφής Facebook Twitter
Με την Λιβ Ούλμαν και την Μπίμπι Άντερσον στα γυρίσματα του Persona

 

Kαθώς το 1979 απαλλάσσεται από τις κατηγορίες, επιστρέφει στα πάτρια εδάφη για τα γυρίσματα του Φάννυ και Αλέξανδρος. Δηλώνει ότι είναι η τελευταία του ταινία, μια «απειλή» που το κοινό του ακούει επανειλημμένα τα τελευταία χρόνια. Όταν το '97 γυρίζει το Συντροφιά με έναν κλόουν, είναι βέβαιος ότι πεθαίνει. Το ένστικτό του τον είχε προειδοποιήσει μεν, αλλά ο θάνατος έρχεται για την αγαπημένη του Ίνγκριντ.

 

Απομονωμένος για χρόνια στο αγαπημένο του νησί Φαρό (τα 9 του παιδιά σπάνια τον επισκέπτονται, μιας και ποτέ δεν υπήρξε πατέρας συνειδητά, αλλά μάλλον εξ' ατυχημάτων), βουτηγμένος μέσα στο Στρίντμπεργκ, τον οποίο δε σταματά να ξαναδιαβάζει («δεν κατάφερα να γράψω ούτε μια φράση αντάξιά του»), στον Μπαχ, στην προσωπική του ταινιοθήκη, ξαναβλέπει τον Αμαξά-φάντασμα, τις ταινίες του φίλου του Κουροσάβα, του Ταρκόφσκι («ο μεγαλύτερος σκηνοθέτης όλων των εποχών») και δε σταματά να γράφει σενάρια, θεατρικά έργα (έχει γράψει δεκαεπτά), διηγήματα..  Εγκαταλείπει το νησί μόνο όταν θέλει να νοιώσει ότι είναι ακόμα ζωντανός, όπως όταν επέστρεψε στα τηλεοπτικά στούντιο για να γυρίσει το Saraband, ή για να κάνει θέατρο. Για να γυρίσει και πάλι πίσω στην επιλεγμένη μοναξιά του για την καθημερινή του παρτίδα σκάκι με τα κοινά του δαιμόνια.

 

Ο Ίνγκμαρ Μπέργκμαν πέθανε στις 30 Ιουλίου το 2007.

 

Ίνγκμαρ Μπέργκμαν: μικρό πορτρέτο μιας μεγάλης μορφής Facebook Twitter
Φάννυ και Αλέξανδρος

ΤΟ ΑΡΘΡΟ ΑΥΤΟ ΔΗΜΟΣΙΕΥΤΗΚΕ ΓΙΑ ΠΡΩΤΗ ΦΟΡΑ ΣΤΙΣ 14.7.2017

Οθόνες
0

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

Ματ Ντίλον: Outsider για πάντα

Οθόνες / Ματ Ντίλον: Outsider για πάντα

Ξεκίνησε ως εφηβικό είδωλο στα ’80s, πρωταγωνίστησε σε δύο εμβληματικές ταινίες του Κόπολα και έχτισε την καριέρα του επιλέγοντας ταινίες με γνώμονα τα ενδιαφέροντά του. Στα 60 του έχει συνδεθεί με μερικές από τις πιο αγαπημένες καλτ ταινίες διεθνώς, δηλώνει ζωγράφος και διατηρεί σημαντική συλλογή τέχνης. Έρχεται στη Θεσσαλονίκη για να παραλάβει έναν τιμητικό Χρυσό Αλέξανδρο. 
ΧΡΗΣΤΟΣ ΠΑΡΙΔΗΣ
Τζέιμς Φράνκο και Σεθ Ρόγκεν: Το πικρό τέλος ενός μεγάλου bromance

Οθόνες / Τζέιμς Φράνκο και Σεθ Ρόγκεν: Το πικρό τέλος ενός μεγάλου bromance

Οι κατηγορίες εναντίον του Φράνκο για σεξουαλική κακοποίηση έβαλαν στον γύψο όχι μόνο την καριέρα του στο Χόλιγουντ αλλά και τη στενή φιλία του με τον επί εικοσαετίας κολλητό και συνεργάτη του.
THE LIFO TEAM
15 highlights του 65ου Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης

Οθόνες / 15 highlights του 65ου Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης

Πάμελα Άντερσον, Αριάν Λαμπέντ, Αθηνά Ραχήλ Τσαγγάρη, σινεφίλ τέρατα και όλη η νέα ελληνική κινηματογραφική παραγωγή της χρονιάς στην 65η διοργάνωση που για δέκα μέρες (31/10-10/11) θα μεταμορφώσει τη Θεσσαλονίκη.
ΘΟΔΩΡΗΣ ΚΟΥΤΣΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ
Teri Garr (1944-2024): Το χιούμορ τής έσωσε τη ζωή

Απώλειες / Teri Garr (1944-2024): Το χιούμορ τής έσωσε τη ζωή

Αστεία και ανθρώπινη, η αξιαγάπητη, υπερταλαντούχα Τέρι Γκαρ, που απολαύσαμε στο «Young Frankenstein» και το «Τούτσι» και αγαπήσαμε από τις εμφανίσεις της στο βραδινό talk show του Ντέιβιντ Λέτερμαν, ήταν μια από τις πιο λαμπερές σουμπρέτες του αμερικανικού σινεμά.
ΘΟΔΩΡΗΣ ΚΟΥΤΣΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ
Bruce Springsteen & the E Street Band: Το ροκ του παρελθόντος και του μέλλοντος μας

Daily / Bruce Springsteen & the E Street Band: Το ροκ του παρελθόντος και του μέλλοντός μας

«Μετά από 50 χρόνια στον δρόμο, είναι πολύ αργά για να σταματήσουμε τώρα», δηλώνει μ’ ένα διακριτικό μειδίαμα ο 75χρονος ροκ σταρ σ’ ένα νέο ντοκιμαντέρ που παρακολουθεί από απόσταση αναπνοής την πρόσφατη περιοδεία του Μπρους Σπρίνγκστιν και της θρυλικής μπάντας του.
ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΠΟΛΙΤΑΚΗΣ
Paul Morrissey (1938-2024)

Απώλειες / Ο Paul Morrissey (1938-2024) έδωσε φωνή στα «ανθρώπινα σκουπίδια»

Ο εμβληματικός σκηνοθέτης της cult τριλογίας «Flesh» - «Trash» - «Heat» ταυτίστηκε με τον Άντι Γουόρχολ και το νεοϋορκέζικο αβανγκάρντ των ’60s, ως ο πιο ανεξάρτητος από τους ανεξάρτητους.
ΘΟΔΩΡΗΣ ΚΟΥΤΣΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ
10 κινηματογραφικά διαμάντια που μπορείτε να δείτε τώρα στο Ertflix

Οθόνες / 10 κινηματογραφικά διαμάντια που μπορείτε να δείτε τώρα στο Ertflix

Δέκα ταινίες που εξασφαλίζουν δέκα ξεχωριστές προβολές, απαραίτητες για κάθε σινεφίλ, από συγκινητικά δράματα και γαλλικά policier μέχρι καλαίσθητα ντοκιμαντέρ και ατμοσφαιρικά θρίλερ.
ΓΙΑΝΝΗΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ
Παντελής Βούλγαρης: «Δεν έγινα ποτέ κατεστημένο ούτε κατά παραγγελία σκηνοθέτης»

Γεννήθηκε Σαν Σήμερα / Παντελής Βούλγαρης: «Δεν έγινα ποτέ κατεστημένο ούτε κατά παραγγελία σκηνοθέτης»

Ένας από τους μεγαλύτερους εν ζωή σκηνοθέτες μας σε μια χορταστική συνέντευξη για τη ζωή, το έργο και τις εμπειρίες που έχει αποκομίσει εδώ και έξι δεκαετίες πίσω από την κάμερα.
ΘΟΔΩΡΗΣ ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ
Όταν ο Τζον Λένον πίστεψε ότι είναι ο Τσε Γκεβάρα

Οθόνες / Όταν ο Τζον Λένον πίστεψε ότι είναι ο Τσε Γκεβάρα

Ένα νέο ντοκιμαντέρ ρίχνει για πρώτη φορά φως στους 18 μήνες που ο πρώην Beatle και η Γιόκο Όνο εγκαταστάθηκαν σ΄ ένα ταπεινό διαμέρισμα στη Νέα Υόρκη, στο οποίο συνέβαιναν καθημερινά έντονες ριζοσπαστικές ζυμώσεις.
THE LIFO TEAM
«Ρουφιανεύοντας τον εαυτό μου»: Τα απομνημονεύματα του Αλ Πατσίνο

Βιβλίο / «Ρουφιανεύοντας τον εαυτό μου»: Τα απομνημονεύματα του Αλ Πατσίνο

Ο 84χρονος ηθοποιός κοιτάζει προς τα πίσω και βλέπει τα δύσκολα παιδικά χρόνια, την καταθλιπτική μητέρα του, τον Τσέχoφ, τις σχέσεις που δεν έφτασαν ποτέ στον γάμο, τις έντονες αναταράξεις μιας πολυκύμαντης διαδρομής.
THE LIFO TEAM