Υπεγράφη από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, την Πέμπτη 16 Απριλίου, το Προεδρικό Διάταγμα «Χαρακτηρισμός, οριοθέτηση και καθορισμός ζωνών και ειδικών κατηγοριών χρήσεων γης της περιοχής προστασίας της βιοποικιλότητας της νήσου Γυάρου και της θαλάσσιας ζώνης».
Όπως επισημαίνει το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας στην ανακοίνωσή του:
«Πρόκειται για το πρώτο Προεδρικό Διάταγμα προστασίας της φύσης που εκπονήθηκε με βάση το νέο θεσμικό πλαίσιο για τις προστατευόμενες περιοχές, το οποίο και θεσπίστηκε με το ν. 4685/2020. Αποτελεί το υπόδειγμα, βάσει του οποίου θα ολοκληρωθεί το αμέσως προσεχές διάστημα μια σειρά προεδρικών διαταγμάτων που καλύπτει το σύνολο των προστατευόμενων περιοχών της χώρας, συμπεριλαμβανομένων των δύο Εθνικών Θαλάσσιων Πάρκων στο Αιγαίο και το Ιόνιο.
Το Προεδρικό Διάταγμα θωρακίζει την προστασία της χερσαίας και όμορης θαλάσσιας έκτασης της νήσου Γυάρου, η οποία διακρίνεται για τη σημαντική οικολογική, φυτογεωγραφική, ζωολογική, αισθητική, επιστημονική και ιστορική της αξία.
Η Γυάρος, η οποία έχει ενταχθεί στο Δίκτυο Natura 2000 από το 2011 ως Ειδική Ζώνη Διατήρησης και Ζώνη Ειδικής Προστασίας, έχει εξαιρετική οικολογική αξία αφού είναι μια από τις σημαντικότερες περιοχές αναπαραγωγής της απειλούμενης με εξαφάνιση μεσογειακής φώκιας, φιλοξενώντας πληθυσμό περίπου 60 ατόμων. Για τον λόγο αυτό, η Γυάρος και η γύρω θαλάσσια περιοχή σε μία ακτίνα 3 ναυτικών μιλίων προστατεύεται από το 2019 με διαδοχικές υπουργικές αποφάσεις και στη συνέχεια με απόφαση των τοπικών λιμενικών αρχών σε εφαρμογή της εγκεκριμένης Ειδικής Περιβαλλοντικής Μελέτης από τον Μάρτιο του 2025. Αυτό το καθεστώς προστασίας πλέον ισχυροποιείται και παγιώνεται.
Με το Προεδρικό Διάταγμα προστασίας της φύσης:
- Οριστικοποιείται η απαγόρευση κάθε αλιευτικής δραστηριότητας (επαγγελματικής και ερασιτεχνικής) σε ακτίνα 3 ν.μ. γύρω από το νησί με σκοπό την ανάκαμψη των ιχθυαποθεμάτων
- Οριοθετείται η Προστατευόμενη Περιοχή νήσου Γυάρου.
- Προσδιορίζονται οι επιμέρους Ζώνες Προστασίας και οι επιτρεπόμενες σε αυτές χρήσεις και δραστηριότητες σύμφωνα με τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά και την οικολογική ευαισθησία κάθε διακριτής περιοχής. Ειδικότερα θεσπίζονται:
- α. 3 Ζώνες Απόλυτης Προστασίας της Φύσης στις οποίες περιλαμβάνονται οι πλέον ευαίσθητες περιοχές (θαλάσσιες και χερσαίες), όπως κρίσιμα ενδιαιτήματα αναπαραγωγής και ξεκούρασης της Μεσογειακής φώκιας (Monachus monachus) και του Μύχου (Puffinus yelkouan) και θαλάσσια λιβάδια Ποσειδωνίας (Posidonia oceanica).
- β. Τρεις Ζώνες Προστασίας της Φύσης που καλύπτουν περιοχές με υψηλή οικολογική αξία, όπου επιτρέπονται μόνο ήπιες δραστηριότητες.
- γ. Μία Ζώνη Διατήρησης Οικοτόπων και Ειδών που περιλαμβάνει την ευρύτερη θαλάσσια περιοχή γύρω από τη νήσο Γυάρο (εξωτερικό όριο τα 3 ναυτικά μίλια).
- δ. Μία μικρή Ζώνη Βιώσιμης Διαχείρισης Φυσικών Πόρων επί της νήσου, στην οποία εντάσσεται το τμήμα των ιστορικών κτιρίων των φυλακών, για τη συντήρηση, επισκευή και αποκατάσταση των υφιστάμενων ιστορικών και πολιτιστικών κτιρίων.
Η κυβέρνηση και το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας προχωρούν στην έμπρακτη θωράκιση της προστασίας των προστατευόμενων περιοχών του Δικτύου Natura 2000, μέσω μίας ολοκληρωμένης δέσμης ενεργειών, όπως:
- η ολοκλήρωση των Ειδικών Περιβαλλοντικών Μελετών και των αντίστοιχων προεδρικών διαταγμάτων για το σύνολο των προστατευόμενων περιοχών,
- η θέσπιση, για πρώτη φορά, εθνικών και τοπικών στόχων διατήρησης,
- η υιοθέτηση σχεδίων δράσης για την προστασία σειράς απειλούμενων ειδών και οικοτόπων
- η έκδοση υπουργικών αποφάσεων για τη διαχείριση και προστασία σημαντικών προστατευόμενων περιοχών,
- η καθιέρωση του θεσμού των «απάτητων βουνών» και των «απάτητων παραλιών»
- η κήρυξη προστατευόμενων τοπίων και η θέσπιση όρων και περιορισμών για τη διατήρησή τους,
- η επέκταση των προστατευόμενων περιοχών του Δικτύου Natura 2000,
- η ενίσχυση, με οικονομικούς και ανθρώπινους πόρους, του Οργανισμού Φυσικού Περιβάλλοντος και Κλιματικής Αλλαγής που είναι ο αρμόδιος φορέας για τη διαχείριση των προστατευόμενων περιοχών,
- η κατάρτιση εθνικού σχεδίου για την αποκατάσταση της φύσης και
- η επικαιροποίηση της Στρατηγικής για τη Βιοποικιλότητα».
Γυάρος: Η σημασία του Προεδρικού Διατάγματος
Η υπογραφή του Προεδρικού Διατάγματος για τη Γυάρο αποτελεί εξέλιξη με σημαντικό θεσμικό και περιβαλλοντικό αποτύπωμα. Πρόκειται για το πρώτο ολοκληρωμένο παράδειγμα εφαρμογής του σύγχρονου πλαισίου προστασίας της βιοποικιλότητας που θεσπίστηκε με τον νόμο 4685/2020.
Με το νέο καθεστώς, η Πολιτεία θεσπίζει σαφείς κανόνες προστασίας, καθορίζοντας όρια, χρήσεις γης και επιτρεπόμενες δραστηριότητες, με στόχο τη διατήρηση του φυσικού πλούτου της περιοχής.
Η σημασία του μέτρου ενισχύεται από το γεγονός ότι η Γυάρος, ενταγμένη στο δίκτυο Natura 2000 από το 2011, αποτελεί κρίσιμο βιότοπο για τη μεσογειακή φώκια (Monachus monachus) και άλλα σπάνια είδη.
Παράλληλα, παγιώνονται μέτρα όπως η απαγόρευση αλιείας σε ακτίνα τριών ναυτικών μιλίων, ενώ εισάγεται σύστημα ζωνών προστασίας —από αυστηρά προστατευόμενες έως ζώνες βιώσιμης διαχείρισης— που επιτρέπει πιο στοχευμένη και επιστημονικά τεκμηριωμένη διαχείριση των οικοσυστημάτων.
Οδηγός για νέα Προεδρικά Διατάγματα
Ωστόσο, η σημασία του Προεδρικού Διατάγματος δεν περιορίζεται μόνο στη Γυάρο. Σύμφωνα με το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας, αποτελεί πρότυπο για αντίστοιχες παρεμβάσεις που δρομολογούνται, με στόχο την ολοκλήρωση Προεδρικών Διαταγμάτων για όλες τις προστατευόμενες περιοχές της χώρας, συμπεριλαμβανομένων μεγάλων θαλάσσιων πάρκων σε Αιγαίο και Ιόνιο.
Η εξέλιξη εντάσσεται σε μια ευρύτερη στρατηγική ενίσχυσης της περιβαλλοντικής προστασίας, που περιλαμβάνει Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες, επέκταση του δικτύου Natura 2000, θεσμοθέτηση «απάτητων» περιοχών και ενίσχυση του ρόλου του ΟΦΥΠΕΚΑ.
Θετική είναι και η αποτίμηση της WWF Ελλάς, η οποία χαρακτηρίζει την υπογραφή του Διατάγματος ως ορόσημο, τονίζοντας ότι για πρώτη φορά διασφαλίζεται ένα σταθερό και μόνιμο καθεστώς προστασίας.
Ο γενικός διευθυντής της οργάνωσης, Δημήτρης Καραβέλλας, σημειώνει ότι πρόκειται για αποτέλεσμα πολυετούς συνεργασίας πολλών φορέων, ενώ ήδη καταγράφονται θετικά αποτελέσματα, όπως η ανάκαμψη οικοτόπων και η ενίσχυση των ιχθυαποθεμάτων.
Με το νέο πλαίσιο, η Γυάρος αναδεικνύεται σε χαρακτηριστικό παράδειγμα σύγχρονης περιβαλλοντικής διακυβέρνησης, βασισμένης στην επιστημονική γνώση, τη θεσμική συνέχεια και τη συνεργασία κράτους, οργανώσεων και τοπικών κοινωνιών.
