Αγγίζοντας (και υπερβαίνοντας) τα όρια

Αγγίζοντας ( και υπερβαίνοντας) τα όρια Facebook Twitter
Η επίθεση στον πολιτισμό του ορίου έχει πια διαστάσεις που τρομάζουν. Εικονογράφηση: bianka/ LIFO
0

ΕΝΑ ΚΟΙΝΟ ΝΗΜΑ φαίνεται να ενώνει τη μανία ανέγερσης ξενοδοχείων στη θέση ιστορικών κινηματογράφων, τις καταχρηστικές περιφράξεις της Μυκόνου και τη γενικότερη αίσθηση ότι έχει χαθεί το μέτρο: η περιφρόνηση για τα όρια. Η αδυναμία των δημόσιων εξουσιών, κυβερνητικών ή αυτοδιοικητικών, να αντιληφθούν το πρόβλημα· η ευκολία που έχουν οι ιδιώτες να περνούν το δικό τους, δημιουργώντας τετελεσμένα.

Είναι ένα μοντέλο που αισθανόμαστε πως συνεχίζει σαν να μη συνέβη τίποτα. Θυμίζει αυτό που διαβάσαμε πρόσφατα για τη μεγάλη αύξηση της κυκλοφορίας των ιδιωτικών λίαρ τζετ πάνω από την Ευρώπη τα τελευταία χρόνια: κίνηση κάθετα αντίθετη προς την ανάγκη των καιρών.

Συχνά, βέβαια, αυτές οι μετατροπές εμφανίζονται με τη βιτρίνα μιας εντυπωσιακής αισθητικής, λες και το design μιας κατασκευής αντισταθμίζει την ιστορική βλάβη. Έχουμε έτσι ένα αδιέξοδο εκκρεμές μεταξύ της μιζέριας της εγκατάλειψης κτιρίων και υποδομών και ενός εκνευριστικά επεκτατικού «εξευγενισμό», ως εάν μοναδική επιλογή στις πόλεις να είναι είτε η πάση θυσία «αξιοποίηση» είτε το ρήμαγμα και η μαυρίλα.

Η μεσαία κλίμακα, η αστική κλίμακα, δεν ενδιαφέρει ως ενσάρκωση ενός ήπιου μοντερνισμού. Αιχμή των μετασχηματισμών γίνεται η κερδοσκοπία του real estate και επιπλέον ένας μηχανισμός συρρίκνωσης και κατατεμαχισμού του φυσικού τοπίου.

Ο αστικός πολιτισμός περνάει πια από τον ελεύθερο χώρο που δεν τον καταστρέφει η κρατική αδιαφορία ή η ηλίθια βαναυσότητα των ίδιων των κατοίκων-χρηστών. 

Η επίθεση στον πολιτισμό του ορίου έχει πια διαστάσεις που τρομάζουν. Γιατί τα όρια είναι μέρος της κοινής ελευθερίας μας. Όπως ο νόμος είναι όρος για να έχει νόημα η ανθρώπινη συμβίωση. Δεν βρισκόμαστε στη δεκαετία του ’90 ούτε μπορούμε να πιθηκίζουμε τις ιδεολογίες της επέκτασης και της ποσοτικής μεγέθυνσης στην αριστερή ή δεξιά εκδοχή τους.

Όπως γράφει κάπου ο Γιάννης Βούλγαρης, ο σημερινός εκσυγχρονισμός οφείλει να είναι αναστοχαστικός, να έχει, θα λέγαμε, ενσωματώσει την πρόληψη, τους κανόνες και μια μέριμνα για τις συνέπειες. Δεν είναι υποχρεωτικό, επειδή κάτι υπάρχει ως τεχνική δυνατότητα, να «ενεργοποιείται» αυτόματα και να περνάει στην πράξη. Η φαντασίωση πως όλα πρέπει να τρέχουν, να μεγαλώνουν, να εξαπλώνονται σε εικοσιτετράωρη βάση και επτά φορές την εβδομάδα είναι καθαρή υστερία. Μπορεί κάποτε να υπήρχαν άρθρα που προέτρεπαν να μην κλείνουν ποτέ τα καταστήματα και η πόλη να φωταγωγείται σαν διαρκής γιορτή, όμως αυτό ήταν ο καημός μιας άλλης εποχής.

Στους αντίποδες της υστερίας βρίσκεται, πάντως, το αληθινά επείγον: να συντηρηθούν και να ανανεωθούν οι υποδομές της χώρας, γέφυρες, δημόσια κτίρια, οδικοί άξονες αλλά και τα «μικρά», παιδικές χαρές, πάρκα, κάθε λογής εγκαταστάσεις και δίκτυα. Ο αστικός πολιτισμός περνάει πια από τον ελεύθερο χώρο που δεν τον καταστρέφει η κρατική αδιαφορία ή η ηλίθια βαναυσότητα των ίδιων των κατοίκων-χρηστών. Και φυσικά η αντίληψη πως οτιδήποτε παράγει πλούτο είναι καλό –και μόνο ξεκάθαρα ποινικά κολάσιμες πράξεις πρέπει να καταδικάζονται‒ δεν μπορεί να σταθεί.

Το ότι η Μύκονος «φέρνει πολύ χρήμα στη χώρα» είναι ένα επιχείρημα μιας εποχής πρωτόγονου πλουτοκρατισμού. Το επιχείρημα αδυνατίζει όταν σκεφτεί κανείς τι θα γίνει ο τόπος πέντε ή είκοσι χρόνια μετά, το πώς θα γίνεται όλο και πιο αδύνατο να απελευθερωθεί χώρος και να υπάρξει μια ποικιλία τρόπων ζωής και βιοπορισμού πέρα από τη μονοκρατορία του τουρισμού. Το ίδιο ισχύει και για πολλά άλλα μέρη.

Ο πολιτισμός του ορίου περνάει από μια νέα συνείδηση των απειλών. Δεν μπορεί όμως να επαναπαύεται απλώς στην ατομική σύνεση ή στη φωτισμένη και ανήσυχη παρέμβαση προσώπων και συλλογικών φορέων. Ο χρόνος πιέζει και ο μικρός ελληνικός τόπος ακόμα περισσότερο. Η φροντίδα των υποδομών, η αναστολή οικιστικών επεκτάσεων σε βαρυφορτωμένες περιοχές, η αποφυγή βιαστικών επενδύσεων που αλλάζουν τον χαρακτήρα κτιρίων και γειτονιών συναντούν πια το αναγκαίο, όχι κάποιον ιδεολογικό εξωτισμό.

Μπορούν οι φιλελεύθεροι να αποβάλουν το ιερό δέος που τους προκαλεί ο δυναμισμός του πλούτου; Μπορούν οι αριστεροί να αισθανθούν ως προσβολή στην κοινότητα τους βανδαλισμούς και την κουλτούρα της κοινωνικής βίας κατά των πραγμάτων; Μπορεί οι συντηρητικοί να αντιληφθούν πως η κοινωνική συνοχή δεν είναι υπόθεση των αστυνομιών ή μιας ρηχής και επιδερμικής νομιμοφροσύνης;

Κατά κάποιον τρόπο, ο πολιτισμός των ορίων επιβάλλει ανατροπές σε όλο το οικοσύστημα της πολιτικής και των συνηθισμένων αντανακλαστικών κάθε πολιτικού χώρου. Θα έχει αντιστάσεις και αρνήσεις, παρ’ όλα αυτά θα μπορέσει να αλλάξει τη σχέση μας με τα περιττά και τα ουσιώδη. Ή, έστω, αυτό είναι το στοίχημα.

Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην έντυπη LiFO.

Το νέο τεύχος της LiFO δωρεάν στην πόρτα σας με ένα κλικ.

Οπτική Γωνία
0

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

Γιατί η δίκη Φιλιππίδη θα πρέπει να διδάσκεται σε όλες τις νομικές σχολές;

Οπτική Γωνία / Γιατί η δίκη Φιλιππίδη θα πρέπει να διδάσκεται σε όλες τις νομικές σχολές;

Από τις ερωτήσεις του Εισαγγελέα έως την έμπρακτη στήριξη των ηθοποιών, η δίκη Φιλιππίδη βρίθει πατριαρχικών συμβολισμών και συμπυκνώνει ένα μέρος της φεμινιστικής θεωρίας.
ΛΑΣΚΑΡΙΝΑ ΛΙΑΚΑΚΟΥ
Δημοτικό Θέατρο Ολύμπια: Πού το πάει ο δήμος Αθηναίων;

Ρεπορτάζ / Τι περίεργο συμβαίνει με το Δημοτικό Θέατρο Ολύμπια;

Είναι fake news το νέο άνοιγμα που επιχειρεί ο δήμος Αθηναίων με μεγάλο όμιλο θεατρικών επιχειρήσεων; Τι επιδιώκει ο επιχειρηματίας και πόσο υπαρκτός είναι ο κίνδυνος για τον πολιτιστικό οργανισμό να μετατραπεί σε εμπορική επιχείρηση.
ΝΤΙΝΑ ΚΑΡΑΤΖΙΟΥ
Τα φανταστικά πτώματα του Λάνθιμου είναι το πρόβλημα ή η «θανατίλα» μας;

Οπτική Γωνία / Τα φανταστικά πτώματα του Λάνθιμου είναι το πρόβλημα ή η «θανατίλα» μας;

Η άρνηση του ΚΑΣ να παραχωρηθεί η Ακρόπολη στον Γιώργο Λάνθιμο για τα γυρίσματα της νέας του ταινίας εγείρει πολλά ερωτήματα για τον τρόπο που βλέπουμε τα μνημεία και το τι θεωρούμε πολιτιστικό κεφάλαιο σήμερα.
ΕΙΡΗΝΗ ΓΙΑΝΝΑΚΗ
ΕΠΕΞ Πεθαίνοντας στο πεζοδρόμιο…

Ακροβατώντας / Πεθαίνοντας στο πεζοδρόμιο

Το τραγικό περιστατικό στη Θήβα δεν είναι από αυτά που αποκαλούνται τυχαία γεγονότα. Πρόκειται για ένα από αυτά που συμβαίνουν συχνά, τα οποία απασχολούν την επικαιρότητα και τα ΜΜΕ, συνήθως επιδερμικά, μέχρι να ξεχαστούν.
ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΤΕΛΑΚΗΣ
Πρακτικά Νομικά: Θα πάω φυλακή αν σκοτώσω τον θύτη μου; 

Οπτική Γωνία / Θα πάει φυλακή μια γυναίκα που θα σκοτώσει τον κακοποιητή της;

Μια συζήτηση με τη δικηγόρο Μαριάννα Βασιλείου για το «Σύνδρομο Κακοποιημένης Γυναίκας», τη δευτερογενή θυματοποίηση, και τη σημασία της άμυνας στο ελληνικό ποινικό δίκαιο.
ΛΑΣΚΑΡΙΝΑ ΛΙΑΚΑΚΟΥ
Ο γιατρός της Σερίφου που έδωσε τα πάντα, μέχρι που δεν άντεξε άλλο

Οπτική Γωνία / Ο γιατρός της Σερίφου που έδωσε τα πάντα, μέχρι που δεν άντεξε άλλο

Ο Θανάσης Κοντάρης ήρθε από τη Σουηδία για να συμβάλει στη βελτίωση των υπηρεσιών υγείας στις Κυκλάδες, μετέτρεψε την κλινική της Σερίφου σε μια πρότυπη μονάδα, αλλά αναγκάστηκε να φύγει ξανά.
ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΤΑΖΟΠΟΥΛΟΣ
Οι λύκοι της Γκράβας, το Χάρβαρντ και το λαγούμι

Οπτική Γωνία / Οι λύκοι της Γκράβας, το Χάρβαρντ και το λαγούμι

Η αδυναμία του ΣΥΡΙΖΑ, ο οποίος βρίσκεται μεταξύ φθοράς και αφθαρσίας και βλέπει την πλάτη της Ζωής Κωνσταντοπούλου, επαναφέρει τα σενάρια συνεργασίας με το ΠΑΣΟΚ και την επιστροφή του Αλέξη Τσίπρα. Πόσο ρεαλιστικά όμως είναι όλα αυτά; 
ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΣΙΟΥΤΗ
ΕΠΕΞ Πορνό

Οπτική Γωνία / «Δεν μου αρέσει να νιώθω ότι παίζω τον ρόλο που είδαν σε μια ταινία πορνό»

Τρεις γυναίκες μιλούν για το πώς αντιμετώπισαν το θέμα της συστηματικής παρακολούθησης πορνογραφίας από τον ή την σύντροφό τους και για τις επιπτώσεις που είχε στη σχέση τους.
ΛΑΣΚΑΡΙΝΑ ΛΙΑΚΑΚΟΥ
Αντιμόνιο στη Χίο: Τοξική πληγή ή πηγή πλούτου;

Ρεπορτάζ / Αντιμόνιο στη Χίο: Τοξική πληγή ή πηγή πλούτου;

Η προκήρυξη διαγωνισμού για την εξόρυξη αντιμονίου στη Βόρεια Χίο έχει φέρει σε αντιπαράθεση την τοπική κοινωνία με την κυβέρνηση. Τι υποστηρίζει κάθε πλευρά και πόσο πιθανός είναι ο περιβαλλοντικός κίνδυνος;
ΝΤΙΝΑ ΚΑΡΑΤΖΙΟΥ