Το αρχαίο μυστικό που κρύβουν οι αλυσοδεμένοι σκελετοί στην Νεκρόπολη του Φαλήρου

Το αρχαίο μυστικό που κρύβουν οι αλυσοδεμένοι σκελετοί στην Νεκρόπολη του Φαλήρου Facebook Twitter
Ομαδικός τάφος με 12 σκελετούς που είχαν αλυσοδεμένα χέρια πίσω από την πλάτη τους
1

Στο λιμάνι του Φαλήρου της Αθήνας, οι αρχαιολόγοι έχουν στρέψει όλη την προσοχή τους σε ένα από τα μεγαλύτερα νεκροταφεία που έχουν ποτέ βρεθεί σε ανασκαφή στην Ελλάδα. Το Forbes έκανε αφιέρωμα στην Νεκρόπολητου Φαλήρου και σημειώνει στον τίτλο πως "Οι αρχαιολόγοι μελετώντας τους αλυσοδεμένους σκελετούς της αρχαίας Ελλάδας προσπαθούν να κατανοήσουν την άνοδο της Αθήνας"

Στον ομαδικό τάφο έχουν βρεθεί πάνω από 1500 σκελετοί που χρονολογούνται από τον 8ο-5ο αιώνα π.Χ., εύρημα που θεωρείται σημαντικό για την κατανόηση της ανόδου της ελληνικής πόλης-κράτους και, ειδικότερα, για την κατανόηση της βίας και της υποταγής που τη συνόδευε. Δύο μαζικές ταφές στο Φάληρο κρύβουν σκελετούς που βρέθηκαν σε πρηνή θέση και με τα χέρια τους αλυσοδεμένα πίσω από την πλάτη τους και αυτό ακριβώς είναι που έχει προκαλέσει το ενδιαφέρον σε μια διεθνή ομάδα αρχαιολόγων που έχει αναλάβει τον καθαρισμό, την καταγραφή και την ανάλυση τους.

Το αρχαίο μυστικό που κρύβουν οι αλυσοδεμένοι σκελετοί στην Νεκρόπολη του Φαλήρου Facebook Twitter
Ένας σκελετός που βρέθηκε με τα χέρια του δεμένα πίσω από την πλάτη

Η ανασκαφή στο χώρο ξεκίνησε σχεδόν πριν από έναν αιώνα από την Ελληνική Αρχαιολογική Υπηρεσία. Αλλά η μεγάλης κλίμακας ανασκαφή, που απλώνεται σε ένα στρέμμα πραγματοποιήθηκε μεταξύ 2012-2016 από το Τμήμα Αρχαιοτήτων του Υπουργείου Πολιτισμού, με επικεφαλής την αρχαιολόγο Στέλλα Χρυσουλάκη. Η σύγχρονη ανασκαφή συγκέντρωσε τεράστια δημοσιότητα στην Ελλάδα, λόγω της κλίμακας και της χρηματοδότησής του από το Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος, αλλά η είδηση δεν πήρε μεγάλη δημοσιότητα στο εξωτερικό, σημειώνει το Forbes. 

H ανασκαφή ήταν προσεκτική και λεπτομερής, με συντηρητές στο χώρο και με αρκετούς σκελετούς να έχουν αφαιρεθεί για περαιτέρω έρευνες. Η ψηφιοποίηση των αρχαιολογικών αρχείων ανά τομέα συνεχίζεται με φωτογραφίες και χαρτογράφηση αλλά αυτό είναι μόνο η αρχή για τους σκελετούς, των οποίων η διατήρηση και η ανάλυση πρέπει να γίνει από ειδικούς της βιοαρχαιολογίας και εγκληματολογικής ανθρωπολογία.

Το αρχαίο μυστικό που κρύβουν οι αλυσοδεμένοι σκελετοί στην Νεκρόπολη του Φαλήρου Facebook Twitter
Σκελετός που βρέθηκε σε βάρκα

Υπάρχει σημαντική διαφοροποίηση στο πώς οι άνθρωποι θάφτηκαν στο Φάληρο. Οι περισσότεροι βρέθηκαν θαμμένοι μέσα σε κοινούς λάκκους αλλά σχεδόν το ένα τρίτο είναι βρέφη και παιδιά μέσα σε μεγάλα πιθάρια, περίπου 5% είναι αποτεφρωμένοι και υπάρχουν μερικοί που έχουν βρεθεί σε κιβωτιόσχημους τάφους. Ένας από αυτούς βρέθηκε σε ξύλινο σκάφος που χρησιμοποιήθηκε ως φέρετρο. Οι αλυσοδεμένοι σκελετοί, τα πιο συναρπαστικά ευρήματα στο Φάληρο, έχουν λάβει την προσοχή των ερευνητών για δεκαετίες, καθώς είναι από τις λίγες περιπτώσεις αλυσοδεμένων νεκρών τον αρχαίο κόσμο και θα μπορούσαν να είναι σημάδια της τιμωρίας, της δουλείας, ή της ποινής του θανάτου. Αλλά η μελέτη αυτών των «αιχμαλώτων» πρέπει να λάβει χώρα στο πλαίσιο του συνόλου του νεκροταφείου, και την ανάλυση 1.500 σκελετών είναι ένα τεράστιο έργο.

Στις μελέτες συμμετέχει και η δρ.Jane Buikstra, διευθύντρια του Κέντρου βιοαρχαιολογικής Έρευνας στο Πολιτειακό Πανεπιστήμιο της Αριζόνα, και ο γεωαρχαιολόγος Παναγιώτης Καρκάνας, διευθυντής του Εργαστηρίου Wiener στην Αμερικανική Σχολή Κλασικών Σπουδών στην Αθήνα.

Το αρχαίο μυστικό που κρύβουν οι αλυσοδεμένοι σκελετοί στην Νεκρόπολη του Φαλήρου Facebook Twitter
Η δρ.Jane Buikstra και ο Παναγιώτης Καρκάνας δίπλα σε έναν τάφο που έχει αφαιρεθεί χρησιμοποιώντας μια τεχνική μπλοκ. Η ταφή είναι αποθηκευμένη μέσα σε μια εγκατάσταση ελεγχόμενου κλίματος.

Προτού οι 1.500 σκελετοί διατεθούν στους ερευνητές για μελέτη, το σύνολο των λειψάνων πρέπει να καθαριστεί, τα οστά να απογραφούν και να προσδιοριστεί η ηλικία του θανάτου και το φύλο τους καθώς και οι όποιες παθολογικές καταστάσεις σχετίζονται. Η δημιουργία μιας βάσης δεδομένων αυτού του μεγέθους απαιτεί χρόνο και προσπάθεια, όπως και η συσχέτιση των σκελετών με το αρχαιολογικό τους πλαίσιο.

Σε μακροπρόθεσμη βάση η Buikstra είναι σίγουρη πως οι σκελετοί του Φαλήρου θα ανοίξουν ένα παράθυρο σε μια κομβική στιγμή στην αρχαία ελληνική ιστορία, λίγο πριν από την άνοδο της πόλης-κράτους. Η ερευνητική ομάδα έχει τέσσερις κύριους στόχους μετά από διατήρηση των σκελετών:

1) Να διερευνήσουν ενδελεχώς τους αλυσοδεμένους σκελετούς και τις αποκλίνουσα ταφές, συμπεριλαμβανομένων των ατόμων που υπήρχαν σε μαζικούς τάφους. Με βάση αυτό θα προσπαθήσουν να απαντήσουν αν είναι οι άνθρωποι αυτοί ήταν θύματα πολιτικής αναταραχής που προηγήθηκε της ανόδου της αθηναϊκής δημοκρατίας.

2) Να μελετήσουν τις ταφές των παιδιών και να μάθουν περισσότερα για τη νηπιακή και παιδική ηλικία στον αρχαίο κόσμο. 

3) Να μάθουν περισσότερα σχετικά με τη διατροφή των ανθρώπων σε αυτό το αρχαίο λιμάνι της πόλης και να μάθουν αν οι κάτοικοί του είχαν εκτεθεί σε ασθένειες που μετέφεραν εκεί οι ναυτικοί

4) Να συγκρίνουν τους σκελετούς που είχαν περίτεχνη ταφή και εστιάζοντας στις πιο απλές ταφές, να ρίξουν φως σε όλες τις κοινωνικές τάξεις της αρχαίας Αθήνας.

Η Bukistra επιθυμεί να θέσει τη βάση δεδομένων στη διάθεση των ερευνητών σε όλο τον κόσμο και έτσι να επιτρέψει σε βιοαρχαιολόγους να χρησιμοποιήσουν αναλυτικές μεθόδους όπως το αρχαίο DNA και η χημεία για να αποκαλύψουν τις ιστορίες του Φαλήρου.

Το αρχαίο μυστικό που κρύβουν οι αλυσοδεμένοι σκελετοί στην Νεκρόπολη του Φαλήρου Facebook Twitter
Σκελετοί παιδιών που βρέθηκαν σε πιθάρια
Το αρχαίο μυστικό που κρύβουν οι αλυσοδεμένοι σκελετοί στην Νεκρόπολη του Φαλήρου Facebook Twitter
Ένα κρανίο από την ανασκαφή του Φαλήρου
Το αρχαίο μυστικό που κρύβουν οι αλυσοδεμένοι σκελετοί στην Νεκρόπολη του Φαλήρου Facebook Twitter
Ένας από τους σκελετούς που βρέθηκαν σε πρηνή θέση
Το αρχαίο μυστικό που κρύβουν οι αλυσοδεμένοι σκελετοί στην Νεκρόπολη του Φαλήρου Facebook Twitter
Γενική άποψη της ανασκαφής
1

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

Πώς η τεχνολογία αποκαθιστά το σημαντικότερο έργο της κλασικής ζωγραφικής 23 αιώνες μετά;

Αρχαιολογία & Ιστορία / Πώς η τεχνολογία αποκαθιστά το σημαντικότερο έργο της κλασικής ζωγραφικής 23 αιώνες μετά;

Η αρχαιομετρία, η τεχνητή νοημοσύνη και η καλλιτεχνική δημιουργία συνεργάστηκαν σε μια καινοτόμο μελέτη αποκατάστασης της τοιχογραφίας με το κυνήγι από τον τάφο του Φιλίππου στις Αιγές, ανοίγοντας νέους ορίζοντες στην αναβίωση της αρχαίας τέχνης.
M. HULOT
Δωσίλογοι: Ποιοι και γιατί συνεργάστηκαν με τους κατακτητές;

Ιστορία μιας πόλης / Δωσίλογοι: Ποιοι και γιατί συνεργάστηκαν με τους κατακτητές;

Πώς επιχειρήθηκε η αναθεώρηση της εικόνας των δωσιλόγων τις δεκαετίες που ακολούθησαν μετά την Κατοχή και τα Δεκεμβριανά, και ποια ήταν η επίδραση αυτής της αναθεώρησης στη δημόσια ιστορική μνήμη; Η Αγιάτη Μπενάρδου συζητά με τον Μενέλαο Χαραλαμπίδη για ένα θέμα ταμπού που ακόμα απασχολεί τους ιστορικούς αλλά και την κοινωνία.
ΑΓΙΑΤΗ ΜΠΕΝΑΡΔΟΥ
Από τι πέθαναν δεκάδες χιλιάδες Αθηναίοι το 430 π.Χ.;

Ιστορία μιας πόλης / Από τι πέθαναν δεκάδες χιλιάδες Αθηναίοι το 430 π.Χ.;

Ο Θουκυδίδης ισχυρίζεται ότι ήταν μια ασθένεια εισαγόμενη, η οποία ξεκίνησε από την Αιθιοπία και προτού φθάσει στην Αθήνα, εξαπλώθηκε στην Αίγυπτο και την Περσική αυτοκρατορία. H Αγιάτη Μπενάρδου μιλά με τον Στέφανο Παρασκευαΐδη για τον λοιμό των Αθηνών με την πρωτοφανή θνησιμότητα, καθώς υπολογίζεται ότι χάθηκε το 1/3 του πληθυσμού της πόλης.
ΑΓΙΑΤΗ ΜΠΕΝΑΡΔΟΥ
Επίσκεψη στον αρχέγονο κόσμο της Σαμοθράκης με σύμμαχο την τεχνολογία

Αρχαιολογία & Ιστορία / Σαμοθράκη: Βλέπουμε την ιστορία του νησιού ξανά με σύμμαχο την τεχνολογία

Η Σαμοθράκη του Νίκης, του Ομήρου, των Καβείρων, των φιλοσόφων, των χαρτογράφων της Αναγέννησης, των αρχαιολόγων, των αρχιτεκτόνων και των φωτογράφων του 20ού αιώνα αλλά και των σύγχρονων μοντελιστών σε μια εμπεριστατωμένη έκθεση της Αμερικανικής Σχολής Κλασικών Σπουδών.
ΧΡΗΣΤΟΣ ΠΑΡΙΔΗΣ
ΑΣΚΤ: Η σχολή που «γέννησε» τους μεγαλύτερους Έλληνες καλλιτέχνες

Ιστορία μιας πόλης / ΑΣΚΤ: Εδώ γεννήθηκαν οι μεγαλύτεροι Έλληνες καλλιτέχνες

H Ανώτατη Σχολή Καλών Τεχνών υπήρξε θεμέλιος λίθος για την ελληνική τέχνη, με σημαντικούς δασκάλους όπως ο Παρθένης και ο Μόραλης να συμβάλλουν στην ανάπτυξή της. Η Αγιάτη Μπενάρδου συζητά με την ιστορικό τέχνης Χριστίνα Δημακοπούλου για την καθοριστική τους επιρροή.
ΑΓΙΑΤΗ ΜΠΕΝΑΡΔΟΥ
Πώς βρέθηκαν οι πρόσφυγες από τη Μ. Ασία στη Νέα Μάκρη;

Ιστορία μιας πόλης / Νέα Μάκρη: Ο προσφυγικός συνοικισμός που εξελίχθηκε σε λουτρόπολη

Από τις ιωνικές κωμοπόλεις Μάκρη και Λιβίσι, στα παράλια της Λυκίας στη νοτιοδυτική Μικρά Ασία, οι πρόσφυγες από αυτές τις περιοχές εγκαταστάθηκαν στη βορειοανατολική Αττική, ιδρύοντας τη Νέα Μάκρη, το 1924. Η Ευαγγελία Αχλάδη μιλά στην Αγιάτη Μπενάρδου για τη νεότερη και τη σύγχρονη ιστορία της περιοχής.
ΑΓΙΑΤΗ ΜΠΕΝΑΡΔΟΥ
Στο φθισιατρείο «Σωτηρία» το 1927: Μια κάθοδος στην αληθινή κόλαση των μελλοθάνατων

Αρχαιολογία & Ιστορία / Φθισιατρείο «Σωτηρία», 1927: Μια κάθοδος στην αληθινή κόλαση των μελλοθανάτων

Έπειτα από επιστολές και καταγγελίες, τον Ιούλιο του 1927, ένας ρεπόρτερ της εφημερίδας «Εσπερινή» επισκέπτεται το φθισιατρείο για να καταγράψει τις συνθήκες ζωής των ασθενών. Η ομάδα των dirty ’30s & late ’20s «αναπαλαιώνει» και διασώζει τη μαρτυρία του για λογαριασμό της LiFO.
DIRTY ‘30S & LATE ‘20S
Γιατί ήταν γαλάζιοι οι πίθηκοι στις τοιχογραφίες της Σαντορίνης;

Ιστορία μιας πόλης / Γιατί ήταν γαλάζιοι οι πίθηκοι στις τοιχογραφίες της Σαντορίνης;

Ποια τα νοήματα πίσω από τις ζωγραφισμένες μορφές και τα ζωντανά χρώματα των θηραϊκών τοιχογραφιών; Πώς συνδέονται με τον μινωικό πολιτισμό και τι μας αποκαλύπτουν για τον αρχαίο κόσμο; Η Αγιάτη Μπενάρδου συνομιλεί με τον Ανδρέα Βλαχόπουλο.
ΑΓΙΑΤΗ ΜΠΕΝΑΡΔΟΥ
Τάσος Σακελλαρόπουλος: «Ο στρατός και ο θρόνος ήταν οι ρίζες του κακού της Δικτατορίας»

Άκου την επιστήμη / Τάσος Σακελλαρόπουλος: «Ο στρατός και ο θρόνος ήταν οι ρίζες του κακού της Δικτατορίας»

Η εποχή μας και τα «φαντάσματα» του Μεσοπολέμου. Ο ιστορικός και υπεύθυνος των Ιστορικών Αρχείων του Μουσείου Μπενάκη, Τάσος Σακελλαρόπουλος μιλά στον Γιάννη Πανταζόπουλο.
ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΤΑΖΟΠΟΥΛΟΣ
Μια έκρηξη στο ηφαίστειο της Σαντορίνης πριν από έναν αιώνα

Αρχαιολογία & Ιστορία / «Εγώ κουνιέμαι από τη θέση μου, η Σαντορίνη μόνον να μην κουνηθεί!»

Τον Αύγουστο του 1925 στα γραφεία των αθηναϊκών εφημερίδων καταφθάνουν τηλεγραφήματα που ανακοινώνουν έκρηξη στο ηφαίστειο της Σαντορίνης και περιγράφουν την αναστάτωση των κατοίκων του νησιού. Η ομάδα των dirty ’30s & late ’20s φέρνει στο σήμερα κάποια από τα ρεπορτάζ της εποχής.
DIRTY ‘30S & LATE ‘20S
Κωστής Τσικλητήρας

Σαν σήμερα / Κωστής Τσικλητήρας: Αυτή είναι η ζωή του κορυφαίου Ολυμπιονίκη

Σαν σήμερα, στις 10 Φεβρουαρίου 1913, πεθαίνει στην Αθήνα από «κεραυνοβόλο μηνιγγίτιδα» ο κορυφαίος, μαζί με τον Πύρρο Δήμα, Έλληνας Ολυμπιονίκης Κωστής Τσικλητήρας, κάτοχος τεσσάρων ολυμπιακών μεταλλίων.
ΚΟΡΙΝΑ ΦΑΡΜΑΚΟΡΗ
Ακρωτήρι: Μια κοσμοπολίτικη, προϊστορική πόλη στην Σαντορίνη

Ιστορία μιας πόλης / Ακρωτήρι: Η πόλη που θάφτηκε κάτω από τις στάχτες του ηφαιστείου

Οι θηραϊκές τοιχογραφίες που ανακαλύφθηκαν στον προϊστορικό οικισμό του Ακρωτηρίου στη Σαντορίνη αποτελούν έναν από τους σημαντικότερους αρχαιολογικούς θησαυρούς του Αιγαίου. Τι μαρτυρούν για την κοινωνία, τον πολιτισμό, την καθημερινή ζωή στην περιοχή; Η Αγιάτη Μπενάρδου συνομιλεί με τον Ανδρέα Βλαχόπουλο.
ΑΓΙΑΤΗ ΜΠΕΝΑΡΔΟΥ
Το «φαρμακείο» της οικογένειας Χωματιανού και η ιατρική στην Αθήνα του 19ου αι

Ιστορία μιας πόλης / Το «φαρμακείο» της οικογένειας Χωματιανού και η ιατρική στην Αθήνα του 19ου αιώνα

Μια αθηναϊκή οικογένεια με ρίζες στο Βυζάντιο, η οποία άφησε το αποτύπωμά της στην υλική και άυλη κληρονομιά της πόλης μας κι ένα αντικείμενο του Εθνικού Ιστορικού Μουσείου, το οποίο μας «μιλά» για την οικογένεια αλλά και την ιατρική κατά το 19ο αιώνα. Η Αγιάτη Μπενάρδου συζητά με τον Γιώργο Νικολάου για το φαρμακείο της οικογένειας Χωματιανού.
ΑΓΙΑΤΗ ΜΠΕΝΑΡΔΟΥ
10 άγνωστες αθηναϊκές ιστορίες

Αρχαιολογία & Ιστορία / 10 άγνωστες αθηναϊκές ιστορίες

Tι γινόταν τον Μεσαίωνα στην Αθήνα; Υπήρχε ζωή στα χρόνια της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας; Ποια είναι η σκληρή αλήθεια για αυτό που αποκαλούμε «Αθηναϊκή Δημοκρατία» και τι ήταν τελικά οι Δεσμώτες του Φαλήρου; Ακούμε σήμερα 10 άγνωστες ή παραγνωρισμένες πτυχές από το μακροχρόνιο παρελθόν της πόλης μας που συνέλεξε η Αγιάτη Μπενάρδου για τη σειρά podcast της LiFO «Ιστορία μιας πόλης».
ΑΓΙΑΤΗ ΜΠΕΝΑΡΔΟΥ

σχόλια

1 σχόλια