Ο Αλέξανδρος Κοτζιάς και ο ελληνικός καθρέφτης (μας)

Ο Αλέξανδρος Κοτζιάς και ο ελληνικός καθρέφτης (μας) Facebook Twitter
Με βαθιά συναίσθηση του ρόλου του ως συγγραφέα, ο Κοτζιάς –και εδώ ακριβώς έγκειται η καίρια συμβολή του– ανέλαβε να αποκαλύψει τη βαθιά σύνδεση μυθιστορίας και κοινωνικής πραγματικότητας, τη βαθιά εντύπωση που αφήνει η τελευταία στις ψυχές και τις συνειδήσεις
0

Άνθρωποι που φουντάρουν για έναν έρωτα και άλλοι που ζουν σαν μόνιμοι λακέδες, πρώην δωσίλογοι που βαπτίστηκαν αριστεροί, αληθινοί αγωνιστές που προδόθηκαν από την ίδια τους τη μοίρα, μοιραίες γυναίκες και βολεμένες παπαδιές, μηχανόβιοι και Ράμπο, ρέκτες του συστήματος και θύματα που μεταμορφώθηκαν σε θύτες. Όλοι αυτοί περνούν από τις σελίδες του Αλέξανδρου Κοτζιά για να θυμίσουν, σαν σαιξπηρικά φαντάσματα ή σαν αισχυλικοί ήρωες, όλα όσα θα θέλαμε και δεν τολμάμε να μάθουμε: να δείξουν την πιο σκοτεινή πλευρά μας, αυτήν που ακόμα καθορίζει από την πιο αθώα κίνηση μέχρι την πιο ματωμένη σελίδα.

Τίποτα δεν μένει έξω από το ανελέητο σύμπαν του μυθιστοριογράφου, ο οποίος είδε από πρώτο χέρι όλα όσα ζούμε σήμερα και αφουγκράστηκε, συμβολοποιώντας, τον νέο κόσμο των προδομένων και ηττημένων που παραδόθηκαν στην πιο μικροπρεπή συνθήκη ή των αγωνιστών που έμειναν παγωμένοι να κοιτάνε, σαν κρυμμένοι χαρτοπόντικες, από μια γωνιά την τραγική εξέλιξη της πάντοτε μοιραίας ελληνικής Ιστορίας.

Δέσμιοι της μοίρας τους και της ελληνικής κατάρας, σαν γνήσιοι απόγονοι του γένους των Λαβδακιδών, οι πρωταγωνιστές στις νουβέλες του Κοτζιά μένουν είτε να χάσκουν ανυπεράσπιστοι ως ιδεολόγοι είτε να παραδίδονται αμαχητί στη χειρότερη εκδοχή του εαυτού τους

Για όλους αυτούς τους λόγους οι νουβέλες του Αλέξανδρου Κοτζιά, πολυπρόσωπες και καταιγιστικές στην περιγραφή τους, συνιστούν αναμφίβολα εκδοτικό γεγονός που φέρει τον τίτλο Τα παιδιά του Κρόνου (Πατάκης) και την καθοριστική σφραγίδα της Μαρίας Ρώτα, η οποία έχει αναλάβει τον υπομνηματισμό, τη φιλολογική επιμέλεια και το επίμετρο.

Η ίδια μας πληροφορεί στο εκδοτικό σημείωμα πως η εν λόγω έκδοση, εκτός από το ότι συμπληρώθηκε από ένα κατατοπιστικότατο υπόμνημα, βασίστηκε στα πρώτα κείμενα που είχαν κυκλοφορήσει από τον Κέδρο, με την αφαίρεση, ύστερα από βούληση του ίδιου του συγγραφέα, του παρακειμενικού επιλόγου της νουβέλας «Η Μηχανή» (στην έκδοση περιλαμβάνονται επίσης οι νουβέλες «Ιαγουάρος», «Ο Πυγμάχος», «Το Σοκάκι»).

Ουσιαστικά, πρόκειται για το κύκνειο άσμα του Κοτζιά, ο οποίος σκοτώθηκε σε δυστύχημα στην Τζια τέτοιες μέρες, 19 Σεπτεμβρίου του 1992, αφήνοντας ανολοκλήρωτη τη συλλογή, η οποία συνομιλεί αρμονικά με το υπόλοιπο έργο του και το εμπλουτίζει. Ο τίτλος, Τα παιδιά του Κρόνου, είναι σαφές ότι αναφέρεται στην Ιστορία, που σαν τον Κρόνο τρώει τα ίδια τα παιδιά της και δεν μαθαίνει ποτέ, όπως και οι ήρωές της, από τα λάθη της, τα οποία επαναλαμβάνει διαρκώς ως μανιακή φάρσα.

Σκοτεινοί πρωταγωνιστές είναι οι ίδιοι οι χαρακτήρες, οι οποίοι αναφύονται σαν τους νεκροζώντανους από τους Βατράχους του Αριστοφάνη σε ένα μακάβριο σκηνικό, όπου τα πάντα, ακόμα και οι αγώνες μεταξύ των ποιητών, φαντάζουν τόσο τραγικά, που καταντάνε κωμωδία. Το φασματικό αυτό πρόταγμα αποτυπώνεται περίτρανα και στο εξπρεσιονιστικό ιδίωμα της γλώσσας –παραληρηματικός λόγος, ημιτελείς φράσεις που καταλήγουν σε συνδέσμους και σε άρθρα– και σε μια παράδοξα εσωτερική, συνειρμική γλώσσα που συμπαρασύρει τραύματα, μνήμες και εμμονές.


Το «τίποτα ανθρώπινο δεν είναι ξένο» εκφράζεται ακριβώς στο ότι όλοι οι πρωταγωνιστές είναι υποχείρια των μεγάλων γεγονότων που τους έχουν μετατρέψει είτε σε επαναστάτες, είτε σε αποσυνάγωγους, είτε σε βολεμένα τσιράκια του μικροαστικού συστήματος. Έτσι, η Δήμητρα από την πρώτη νουβέλα, τον «Ιαγουάρο», αδελφή του Φάνη, τον οποίο είχαμε συναντήσει στην «Πολιορκία», που έχει και τον ρόλο του κεντρικού αφηγητή, κατηγορώντας συνεχώς τη νύφη της που επέστρεψε από την «καπιταλιστική» Αμερική, μετατρέπεται από άλλοτε κυνηγημένη και περήφανη επαναστάτρια σε μια στρεψόδικη αντίζηλο που θέλει να βολέψει το σπιτάκι της.

Αντίστοιχα, ο Στέλιος Τσαγκαράκης, τον οποίο είχαμε βρει στον «Γενναίο Τηλέμαχο», ένας χαρακτήρας που σήμερα κάλλιστα θα περιγράφαμε ως λαμόγιο, από πρώην λακές των ισχυρών φτάνει να πλουτίσει, πουλώντας σκανδαλοθηρικές ειδήσεις, και να γίνει (βλέπε τις σχετικές νουβέλες «Ο Πυγμάχος» και «Η Μηχανή») φιλόδοξος εκδότης και ιδιοκτήτης πενταώροφης πολυκατοικίας, προκαλώντας τον θαυμασμό του Άγγελου και του Κώστα.

Ο τελευταίος, που είναι και ο κεντρικός πρωταγωνιστής της «Μηχανής», θα φτάσει να κατηγορείται από μια παπαδιά ότι ούρησε στο καρότσι του παιδιού της, μετατρεπόμενος, ως είθισται στις ιστορίες του Κοτζιά, από θύμα σε θύτη: θα βρεθεί κατηγορούμενος, ενώ στην πραγματικότητα είναι ένας απλός εξαθλιωμένος κομπάρσος του Εθνικού Θεάτρου που έχει γλιτώσει την αυτοκτονία, παντρεμένος με το στανιό με μια κατά δέκα χρόνια μεγαλύτερή του, ένας ηττημένος, αλλά σε καμιά περίπτωση χαφιές.

Όλοι οι ήρωες, πάντως, συναντάνε ο ένας τον άλλο στα διαφορετικά μυθιστορήματα και στις συγκεκριμένες νουβέλες σε ένα ανοιχτό έργο, το οποίο οι κριτικοί λογοτεχνίας, όπως ο Βαγγέλης Χατζηβασιλείου, έχουν παρομοιάσει με παζλ – που δείχνει να μην ολοκληρώνεται ποτέ, όπως ούτε η ίδια η ελληνική Ιστορία, η οποία εξακτινώνεται παντού, επαναφέροντας τα δικά της αιώνια φαντάσματα στο σαρωτικό της πέρασμα.


Δέσμιοι της μοίρας τους και της ελληνικής κατάρας, σαν γνήσιοι απόγονοι του γένους των Λαβδακιδών, οι πρωταγωνιστές στις νουβέλες του Κοτζιά μένουν είτε να χάσκουν ανυπεράσπιστοι ως ιδεολόγοι είτε να παραδίδονται αμαχητί στη χειρότερη εκδοχή του εαυτού τους. Παρατηρούν, αλλά δεν βλέπουν. Ζουν, αλλά δεν βιώνουν. Αυτή η μόνιμη αντιδιαστολή ανάμεσα στους τυφλούς του πλατωνικού σπηλαίου και στους ανθρώπους του Καλού –ο Κοτζιάς μνημονεύει συχνά τον Πλάτωνα– αντιστοιχεί σε μια άλλη μνημειώδη αντίθεση, ανάμεσα στην πραγματική τέχνη και στην αναπαραγωγή της ή, όπως φαίνεται στον «Πυγμάχο», ανάμεσα στην πραγματική ποίηση και στην κατασκευή.

Το μεταπολιτευτικό σκηνικό, άλλωστε, δεν δικαίωσε κανέναν από τους αληθινούς ήρωες –αν ποτέ υπήρξαν–, γι' αυτό δεν είναι τυχαίο ότι, με εξαίρεση το πιο πρόσφατο πασοκικό σκηνικό της ψευδεπίγραφης ευημερίας του 1987, όπου εκτυλίσσεται η «Μηχανή», η ημερομηνία που προκρίνεται στις τρεις από τις τέσσερις νουβέλες ως αποκαλυπτική είναι η 21η Μαΐου του 1958.

Ο Αλέξανδρος Κοτζιάς και ο ελληνικός καθρέφτης (μας) Facebook Twitter
Ο Αλέξανδρος Κοτζιάς με τον Στρατή Τσίρκα το 1975. Φωτο: Αρχείο οικογενείας Κοτζιά

Πρόκειται για μια σημαδιακή ημερομηνία, σχεδόν μία δεκαετία μετά τη λήξη του Εμφυλίου και περίπου δέκα μέρες πριν από τις εκλογές που ανέδειξαν για πρώτη φορά ένα αριστερό κόμμα, την ΕΔΑ, σε αξιωματική αντιπολίτευση στην ελληνική Βουλή. Σε αυτό το μεταιχμιακό στάδιο είναι που διαφαίνονται οι κυρίαρχοι ανθρωπότυποι που θα στηρίξουν το σύγχρονο νεοελληνικό σκηνικό, οι οποίοι, αν και αθώοι θεράποντες, θα οδηγηθούν είτε στον συμβιβασμό είτε στην αυτοκτονία, στην κατάθλιψη ή στην τρέλα. Όλα αυτά συμβαίνουν επειδή κανείς από αυτούς δεν διαθέτει πραγματικά τη συνείδηση –την «αυτογνωσία», όπως έλεγε επανειλημμένως ο Κοτζιάς– να αποτιμήσει τη θέση του στην Ιστορία και να αναλάβει την προσωπική του ευθύνη.

 
Και αυτό είναι που τελικά διαφοροποιεί τον ίδιο από τους υπόλοιπους συνοδοιπόρους ή γραφιάδες, οι οποίοι ανερμάτιστα προσπαθούσαν να μετατρέψουν την τέχνη τους σε ένα επικαιροποιημένο ή στρατευμένο έργο δίχως καμία συμβολική δύναμη ή αλληγορικό πρόσημο. Με βαθιά συναίσθηση του ρόλου του ως συγγραφέα, ο Κοτζιάς –και εδώ ακριβώς έγκειται η καίρια συμβολή του– ανέλαβε να αποκαλύψει τη βαθιά σύνδεση μυθιστορίας και κοινωνικής πραγματικότητας, τη βαθιά εντύπωση που αφήνει η τελευταία στις ψυχές και τις συνειδήσεις.

Χωρίς ίχνος νατουραλισμού και με μια modernité που αφήνει σαστισμένο και ενεό πολλές φορές τον αναγνώστη, γίνεται ο συνειδητός αυτουργός ενός καινοφανούς κόσμου που απαιτεί συστράτευση και ηθική στάση. Είναι καίρια και άκρως συγκινητική η σημείωση μιας φοιτήτριας που παραθέτει η Μαρία Ρώτα στο επίμετρό της για τον Κοτζιά, η οποία σημειώνει πως είναι αυτός «που προσπαθεί να συνδέσει την ατομική μας μοίρα με αυτήν της πατρίδας μας και της γης ολόκληρης» ή να την ξαναφέρει μπροστά, θα προσθέταμε εμείς, με τους ήρωες που προχωρούν στα σκοτεινά.

Σαν εκείνο το απόσπασμα από τον «Ιαγουάρο», που θα μπορούσε κάλλιστα, με μια απλή μετατόπιση, να μιλάει γι' αυτόν ακριβώς τον ήρωα και συγγραφέα: «Κατεβαίνω κι εγώ βουλιάζω στο σκοτάδι ψάχνοντας με το πόδι αν υπάρχει πιο κάτω σκαλί για να πατήσω. Χρόνια που κατατρώγει η σκουριά τα σίδερα, η σκάλα αποσαθρωμένη στο κάθε πάτημα σείεται συθέμελα, φοβάμαι ότι τώρα γκρεμίζεται μαζί μου. Είναι θρασεμένος ο τόπος, θα σκοντάψει η Φιλιώ, ετούτο είναι η πίσσα της κόλασης, της κράζω πιο παραστατικά –δε μου αποκρίνεται– μην πεταχτεί κανένα φίδι! Σκλήρισα και στέκω επιτέλους σώα στα πλακάκια. Μ' έχει τυλίξει η νύχτα. Δεν βλέπω τίποτα».

Βιβλίο
0

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Οι κύκλοι του Ζωδιακού ή ο οργιαστικά ερωτικός κόσμος του Ανδρέα Εμπειρίκου

Βιβλίο / Οι κύκλοι του Ζωδιακού ή ο οργιαστικά ερωτικός κόσμος του Ανδρέα Εμπειρίκου

Ήρθε η στιγμή να ολοκληρωθεί εκδοτικά το έργο του Ανδρέα Εμπειρίκου με την πανηγυρική έκδοση ανέκδοτων κειμένων που περιλαμβάνονται στο βιβλίο «Οι κύκλοι του Ζωδιακού» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Άγρα σε επιμέλεια-επίμετρο Γιώργη Γιατρομανωλάκη
ΤΙΝΑ ΜΑΝΔΗΛΑΡΑ
«Ο θρύλος του Ασλάν Καπλάν»: Tο μεγάλο μυθιστόρημα του Θωμά Κοροβίνη

Βιβλίο / «Ο θρύλος του Ασλάν Καπλάν»: Tο μεγάλο μυθιστόρημα του Θωμά Κοροβίνη

Ο γνωστός συγγραφέας και δημιουργός επιστρέφει με ένα μυθιστόρημα αφιερωμένο στον έρωτα και τη Θεσσαλονίκη, εξιστορώντας ένα μοιραίο ρομάντζο τις δραματικές ώρες της καταστροφικής πυρκαγιάς του 1917
ΤΙΝΑ ΜΑΝΔΗΛΑΡΑ
Ονομάζομαι Θάνος Μούρραης Βελλούδιος και ουδέποτε έζησα ως φυτόν

Πρόσωπα / Ονομάζομαι Θάνος Μούρραης Βελλούδιος και ουδέποτε έζησα ως φυτόν

ENA ΣΠΑΝΙΟ ΝΤΟΚΟΥΜΕΝΤΟ/ Η αυτοβιογραφική αφήγηση στο γηροκομείο λίγο πριν πεθάνει, του πρώτου Έλληνα πιλότου και φαντασιομέτρη συγγραφέα, έτσι όπως δημοσιεύτηκε στην Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία το 1989. Ψηφιοποιείται πρώτη φορά για τη LIFO.
ΤΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗ ΓΚΙΩΝΗ

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

bernhard schlink

Πίσω ράφι / «Φανταζόσουν ότι θα έβγαινες στη σύνταξη ως τρομοκράτης;»

Το μυθιστόρημα «Το Σαββατοκύριακο» του Μπέρνχαρντ Σλινκ εξετάζει τις ηθικές και ιδεολογικές συνέπειες της πολιτικής βίας και της τρομοκρατίας, αναδεικνύοντας τις αμφιλεγόμενες αντιπαραθέσεις γύρω από το παρελθόν και το παρόν.
ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ
Φοίβος Οικονομίδης

Βιβλίο / Φοίβος Οικονομίδης: «Είμαστε έτοιμοι ανά πάσα στιγμή να σπάσουμε σε χίλια κομμάτια»

Με αφορμή το νέο του βιβλίο «Γιακαράντες», ο Φοίβος Οικονομίδης, ένας από τους πιο χαρακτηριστικούς συγγραφείς της νεότερης γενιάς, μιλά για τη διάσπαση προσοχής, την αυτοβελτίωση, τα κοινωνικά δίκτυα, το βύθισμα στα ναρκωτικά και τα άγχη της γενιάς του.
ΙΩΝΑΣ ΚΑΛΛΙΜΑΝΗΣ
Σερζ Τισερόν «Οικογενειακά μυστικά»

Το Πίσω Ράφι / «Το να κρατάμε ένα μυστικό είναι ό,τι πιο πολύτιμο και επικίνδυνο έχουμε»

Μελετώντας τις σκοτεινές γωνιές των οικογενειακών μυστικών, ο ψυχίατρος και ψυχαναλυτής Σερζ Τισερόν αποκαλύπτει τη δύναμη και τον κίνδυνο που κρύβουν καθώς μεταφέρονται από τη μια γενιά στην άλλη.
ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ
Το ηθικό ζήτημα με τις μεταθανάτιες εκδόσεις με αφορμή το ημερολόγιο της Τζόαν Ντίντιον

Βιβλίο / Μεταθανάτιες εκδόσεις και ηθικά διλήμματα: Η Τζόαν Ντίντιον στο επίκεντρο

Σύντομα θα κυκλοφορήσει ένα βιβλίο με τις προσφάτως ανακαλυφθείσες «ψυχιατρικές» σημειώσεις της αείμνηστης συγγραφέως, προκαλώντας ερωτήματα σχετικά με τη δεοντολογία της μεταθανάτιας δημοσίευσης έργων ενός συγγραφέα χωρίς την επίσημη έγκρισή του.
THE LIFO TEAM
Στα «Μαθήματα Ζωγραφικής» του Τσαρούχη αποκαλύπτεται όλος ο ελληνικός κόσμος

Ηχητικά Άρθρα / Γιάννης Τσαρούχης: «Η ζωγραφική μου θρέφεται από τη μοναξιά και τη σιωπή»

Στα εκπληκτικά «Μαθήματα Ζωγραφικής» του Γιάννη Τσαρούχη αποκαλύπτεται όλος ο ελληνικός κόσμος, από τις μινωικές τοιχογραφίες έως τα λαϊκά δημιουργήματα του Θεόφιλου.
ΤΙΝΑ ΜΑΝΔΗΛΑΡΑ
George Le Nonce: «Εκτός από τα φέικ νιουζ, υπάρχει η φέικ λογοτεχνία και η φέικ ποίηση»

Ποίηση / George Le Nonce: «Εκτός από τα fake news, υπάρχει η fake λογοτεχνία και ποίηση»

Με αφορμή την έκδοση του τέταρτου ποιητικού του βιβλίου, με τίτλο «Μαντείο», ο Εξαρχειώτης ποιητής μιλά για την πορεία του, την ποίηση –queer και μη–, και για την εποχή του Web 2.0, αποφεύγοντας την boomer-ίστικη νοοτροπία.
ΘΟΔΩΡΗΣ ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ
Χατζιδάκις, Ιωάννου, Χιόνης, Βακαλόπουλος, Κοντός: 5 βιβλία τους κυκλοφορούν ξανά

Βιβλίο / Χατζιδάκις, Ιωάννου, Χιόνης, Βακαλόπουλος, Κοντός: 5 βιβλία τους κυκλοφορούν ξανά

Μια σειρά από επανεκδόσεις αλλά και νέες εκδόσεις, που αφορούν ποιητές και λογοτέχνες που έχουν φύγει από τη ζωή μάς θυμίζουν γιατί επιστρέφουμε σε αυτούς, διαπιστώνοντας ότι παραμένουν, εν πολλοίς, αναντικατάστατοι.
ΤΙΝΑ ΜΑΝΔΗΛΑΡΑ
Η νέα μετάφραση των «Μεταμορφώσεων» είναι ένας άθλος και εκδοτικό γεγονός.

Βιβλίο / Οβίδιος: Η νέα μετάφραση των «Μεταμορφώσεων» είναι ένας άθλος και εκδοτικό γεγονός

Ο κορυφαίος μελετητής του ρωμαϊκού κόσμου Θεόδωρος Δ. Παπαγγελής ολοκλήρωσε την απόδοση στα ελληνικά των 12.000 στίχων του έργου του Οβίδιου, εκφράζοντας ταυτόχρονα τον άκρως μοντέρνο χαρακτήρα του ποιητή.
ΤΙΝΑ ΜΑΝΔΗΛΑΡΑ
«Τροχιές»: Η Samantha Harvey κέρδισε πανάξια το Booker

Βιβλίο / «Τροχιές»: Η Samantha Harvey κέρδισε πανάξια το Booker

Με θέμα την καθημερινότητα έξι αστροναυτών σε έναν διεθνή διαστημικό σταθμό, το μυθιστόρημα που κέρδισε το Booker 2024 μόλις μεταφράστηκε στα ελληνικά, είναι ένα ποίημα για τον πλανήτη Γη και μας καλεί να τον εκτιμήσουμε ξανά.
ΕΙΡΗΝΗ ΓΙΑΝΝΑΚΗ
2000 χρόνια μετά την πρώτη κυκλοφορία του, ένα βιβλίο για τους Ρωμαίους αυτοκράτορες γίνεται μπεστ-σέλερ

Βιβλίο / Ο Σουητώνιος του 69 μ.Χ. γίνεται ξανά μπεστ-σέλερ

Οι «Βίοι των Καισάρων», το εξόχως κουτσομπολίστικο βιβλίο που είχε γράψει ο Σουητώνιος για τον βίο και την πολιτεία της πρώτης σειράς των Ρωμαίων αυτοκρατόρων, κυκλοφόρησε σε νέα μετάφραση και μπήκε στη λίστα με τα ευπώλητα των Sunday Times.
THE LIFO TEAM
«Αν δεν μας αρέσουν οι ηγέτες που ψηφίζουμε, ας κατηγορήσουμε τον εαυτό μας»

Βιβλίο / «Αν δεν μας αρέσουν οι ηγέτες που ψηφίζουμε, ας κατηγορήσουμε τον εαυτό μας»

Ο «ροκ σταρ ιστορικός των ημερών», ο καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης και βραβευμένος συγγραφέας Peter Frankopan, μιλά στη LIFO για τους κινδύνους που απειλούν την Ευρώπη, τη Γάζα και την άνοδο της ακροδεξιάς.
ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΤΑΖΟΠΟΥΛΟΣ
Πένθος και ανάνηψη: Ο δικός μας Σαββόπουλος

Daily / Πένθος και ανάνηψη: Ο δικός μας Σαββόπουλος

Μια εικοσαετία μετά την πρώτη έκδοση του βιβλίου, κυκλοφορεί ξανά σε αναθεωρημένη μορφή, η ενθουσιώδης, στοχαστική, λυρική μελέτη του έργου του σπουδαίου όσο και «πολωτικού» Έλληνα τραγουδοποιού από τον Δημήτρη Καράμπελα.
ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΠΟΛΙΤΑΚΗΣ
Ο Γιάννης και η φασολιά

Guest Editors / Ο Γιάννης και η φασολιά

Τέλη ’70, Αθήνα. Ένας νεαρός βουτάει στην ποίηση στη βιβλιοθήκη της Ελληνοαμερικανικής Ένωσης. Οι στίχοι του Γιάννη Κοντού τον αγγίζουν. Χρόνια μετά, ως συγγραφέας πια, δημιουργεί μια λογοτεχνική σχέση που κρατά δεκαετίες, ανάμεσα σε εκδοτικούς οίκους, ταβέρνες και πρωινά τηλεφωνήματα.
ΒΑΓΓΕΛΗΣ ΡΑΠΤΟΠΟΥΛΟΣ
Ευκλείδης Τσακαλώτος: Οφείλουμε να είμαστε πιο ριζοσπάστες και ταυτόχρονα πιο ρεαλιστές, ακόμα κι αν αυτό ακούγεται σαν τετραγωνισμός του κύκλου!

Βιβλίο / Ευκλείδης Τσακαλώτος: «Οφείλουμε να είμαστε πιο ριζοσπάστες και ταυτόχρονα πιο ρεαλιστές στην αριστερά»

Μια πολιτική κουβέντα «εφ’ όλης της ύλης» με τον βουλευτή της Νέας Αριστεράς, πανεπιστημιακό και πρώην υπουργό Οικονομικών στο στούντιο της LiFO με αφορμή το «Μανιφέστο για μια βιώσιμη κοινωνία», το τρίτο του συγγραφικό πόνημα τα τελευταία χρόνια.
ΘΟΔΩΡΗΣ ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ