Γύρνα σπίτι, άγγελέ μου: Το επικό μυθιστόρημα που ενέπνευσε τους λογοτέχνες

Γύρνα σπίτι, άγγελέ μου: Το επικό μυθιστόρημα που ενέπνευσε τους λογοτέχνες Facebook Twitter
Η έντονη σχέση του συγγραφέα με τον επιμελητή του αποτέλεσε και το υλικό της ταινίας Ένας χαρισματικός άνθρωπος με πρωταγωνιστές τους Τζουντ Λο και Κόλιν Φερθ (2016), καταδεικνύοντας ότι ο Γουλφ, ο οποίος έφυγε από τη ζωή πολύ πριν κλείσει τα σαράντα, απασχολεί ακόμα την αμερικανική συνείδηση.
0


«Ο EΥΓΕΝΙΟΣ ΠΙΣΤΕΥΕ
στη δόξα και στο χρυσάφι» γράφει με πλήρη συναίσθηση κάπου στο δεύτερο μισό του επικού μυθιστορήματος Γύρνα σπίτι, άγγελέ μου ο Τόμας Γουλφ, χαρίζοντας στον ήρωά του τη δυνατότητα να γίνει όλα όσα κανείς δεν τολμά: μάγος, ιδαλγός, ονειροπόλος, αυτοκράτωρ των λέξεων, και φυσικά συγγραφέας. Ιδιότητες που πασχίζει να αποκτήσει σε έναν τόπο νοερό και άπιαστο, καθώς το alter ego του δεν κατέχει κάποια ξεχωριστή δύναμη πέρα από αυτήν που μπορούν να του χαρίσουν οι λέξεις, ακολουθώντας μια μοίρα αρκετά κοινή, μέχρι τέλους. Κανένα, επομένως, τραγικό περιστατικό –ακόμα και το ότι βλέπει κάποια από τα αδέλφια του να πεθαίνουν και τους έρωτες να σβήνουν σαν ρωμαϊκά κεριά– αλλά και καμία πλεονεκτική θέση –η καλή μόρφωση, η τροφή και η σχετική οικονομική επάρκεια– δεν μπορεί να χαρακτηρίσει τη ζωή του Ευγένιου Γκαντ ως δραματική ή γεμάτη τύχη. Μάλλον είναι και τα δύο. Τα επιμέρους συμβάντα μοιάζουν ανίκανα να αποκαλύψουν μια δραματουργική κορύφωση που θα αναγκάσει τον βίο του να πάρει μια παράταιρη τροπή, παρεκτός κι αν το προστάξει η φαντασία, η μόνη μεταμορφωτική δύναμη και ουσία: «Κι όσο σκεφτόταν τη μελλοντική ξαπόλυσή του μέσα σ' αυτό τον επικό κόσμο, που όλο το χρώμα της ζωής στραφτοκοπούσε τόσο πιο λαμπερά όσο πιο μακριά από το σπίτι, η καρδιά του πλημμύριζε το πρόσωπό του με λίμνες αίμα». Τα λόγια δοξάζονται σε όλη τους τη μεταφορική ενάργεια και είναι αυτά που μετατρέπουν ένα προβλέψιμο, αν αναλύσει κανείς τους χαρακτήρες, Bildungsroman σε αριστουργηματικό μύθο.

Πρωτίστως, όμως, είναι ένα μυθιστόρημα ταυτότητας, που ωστόσο δεν οδηγεί σε ωρίμανση, αφού τα οιδαλέα πλάσματα του νου δεν αφήνουν την ορμή να τιθασευτεί από τη λογική και την παραφορά να υποχωρήσει μπροστά στις επιταγές της πραγματικότητας.


Από την αρχή κιόλας του κλασικού πλέον μυθιστορήματος Γύρνα σπίτι, άγγελέ μου στην ιστορική μετάφραση του Κοσμά Πολίτη, που εγκαινίασε την όμορφη σειρά των μεγάλων αφηγήσεων του Μεταίχμιου, διακρίνουμε έναν καταιγισμό μεταφορικών λόγων και υπέροχων φράσεων που υπερτονίζουν το παιχνίδι της μοίρας. Η δυναμική αυτή έναρξη, μία από τις πιο διάσημες στην ιστορία της λογοτεχνίας, είναι που τράβηξε την προσοχή του Μάξγουελ Πέρκινς, γνωστού και ως επιμελητή των Χέμινγουεϊ και Φιτζέραλντ, κι έτσι προχώρησε στην προσεκτική μελέτη των αμέτρητων σελίδων που κανείς μέχρι τότε δεν δεχόταν να εκδώσει! Τελικά, από το πρωτότυπο περικόπηκαν 60.000 λέξεις, για να φτάσουμε στο βιβλίο που έμεινε γνωστό ως Γύρνα σπίτι, άγγελέ μου, αντί του αρχικού Οι χαμένοι. Η έντονη σχέση του συγγραφέα με τον επιμελητή του αποτέλεσε και το υλικό της ταινίας Ένας χαρισματικός άνθρωπος με πρωταγωνιστές τους Τζουντ Λο και Κόλιν Φερθ (2016), καταδεικνύοντας ότι ο Γουλφ, ο οποίος έφυγε από τη ζωή πολύ πριν κλείσει τα σαράντα, απασχολεί ακόμα την αμερικανική συνείδηση. Αυτόν θεώρησε πρότυπό του ο Φόκνερ, δόξασε ο Ροθ και εξυμνούν όλοι όσοι βλέπουν πίσω από την επική σάγκα τα πρώτα υλικά του Μεγάλου Αμερικανικού Μυθιστορήματος. Η υπόθεση, που ξεκινάει με την ιστορία του Γκίλμπερτ Γκοντ, που αργότερα άλλαξε σε Γκαντ, αναδεικνύει σε πρόσωπο-κλειδί τον βακχικό, σχεδόν γαργαντουικό εγγονό του Όλιβερ Γκαντ, ο οποίος κατεβαίνει στον αμερικανικό Νότο για να παντρευτεί, ύστερα από έναν πρώτο αποτυχημένο γάμο, τη δυναμική, διαισθητική, όπως τη χαρακτηρίζει διαρκώς ο Γουλφ, Ελίζα. Μαζί θα φτιάξουν μια οικογένεια που δεν μπορεί να χωρέσει σε δεδομένα: οι εκρήξεις βίας του Όλιβερ ταράζουν, αλλά δεν πτοούν την Ελίζα και ενώ όλα μοιάζουν αδιανόητα για τα μικρά τέκνα που μεγαλώνουν με τη λεκτική βία, τελικά αυτό που επικρατεί είναι μια κρυμμένη, αλλά ζείδωρη για τις δύσκολες στιγμές αγάπη. Κάποια στιγμή, σε μια έκρηξη θυμού και υπό την επήρεια μέθης ο πατέρας παραλίγο να φτάσει στον φόνο, όμως τα ξεσπάσματά του αυτά είναι τυχαία, φευγαλέα και επιδερμικά. Ο πρωτόγονος πλην όμως τρυφερός πατέρας λατρεύει τα παιδιά του και ειδικά την κόρη του, φροντίζει να μη λείπει ποτέ από το σπίτι, είναι αυτός που ανάβει συμβολικά τη φωτιά και δείχνει να έχει μια εσωτερική σύνδεση μέχρι τέλους με τον προικισμένο γιο και πρωταγωνιστή του βιβλίου, τον Ευγένιο. Μέσα σε όλα αυτά κάποιοι από την οικογένεια ηττώνται από τη σκληρή πραγματικότητα, άλλοι τραβάνε τον δικό τους δρόμο: ο περιπλανώμενος και μάλλον αντιπαθής Στιβ βολεύεται σε έναν γάμο με μια μεγαλύτερή του, ο καλόβολος Μπεν δεν έχει καλή τύχη, η εμμονική με τον πατέρα της Έλεν το ρίχνει στο τραγούδι, ο κοινωνικός και εύθυμος Λιουκ καταλήγει στις θάλασσες. Ο πατέρας τους μένει τελικά μόνος, καθώς οι αντοχές της μητέρας εξαντλούνται και η οικογενειακή ζωή μοιράζεται ανάμεσα στην πανσιόν της Ελίζας, την περίφημη Ντίξιλαντ, και στο γραφείο τελετών του Όλιβερ με τον επιβλητικό μαρμάρινο άγγελο να ορθώνεται, ταυτόχρονα σωτήριος και απειλητικός.

ΓΥΡΝΑ ΣΠΙΤΙ
Thomas Wolfe, Γύρνα σπίτι, άγγελέ μου Μτφρ.: Κοσμάς Πολίτης, Εκδόσεις Μεταίχμιο, Σελ.: 664

Σε μια οικογενειακή κάστα που μοιάζει απομακρυσμένη από την πραγματικότητα, αφού η συναναστροφή με το εξωτερικό περιβάλλον είναι σχεδόν ανύπαρκτη, βρίσκει, λοιπόν, ο Τόμας Γουλφ τη βάση για το αυτοβιογραφικό μυθιστόρημά του που θα μπορούσε κάλλιστα να φαντάζει ως ένα ποιητικό παρανάλωμα, μια κόλαση του Δάντη στημένη στον αμερικανικό Νότο. Πρωτίστως, όμως, είναι ένα μυθιστόρημα ταυτότητας, που ωστόσο δεν οδηγεί σε ωρίμανση, αφού τα οιδαλέα πλάσματα του νου δεν αφήνουν την ορμή να τιθασευτεί από τη λογική και την παραφορά να υποχωρήσει μπροστά στις επιταγές της πραγματικότητας. Πολλοί κριτικοί λογοτεχνίας μίλησαν για ένα αντιπροσωπευτικό stream of consciousness, αλλά δεν υπάρχει τίποτα παρανοϊκό ή αυθόρμητο σε αυτές τις λυρικές εντάσεις του ρομαντικού πνεύματος – μάλλον πρόκειται για τις εσωτερικές εξάρσεις της βούλησης και τις επικές διαπιστώσεις για τις απροσμέτρητες δυνατότητες που χαρίζει στον άνθρωπο η πίστη. Η εσωτερική ονειροπόληση ενίοτε διακόπτεται, σκίζεται και γίνεται κομμάτια από τις δυνατές, αυθόρμητες και άσχετες, αισθήσεις περιέργειας, έρωτα ή μελαγχολίας εκ μέρους του πρωταγωνιστή. Αλλά αυτό που προσδοκά στο βάθος ο νεαρός Ευγένιος είναι να βιώσει στην πράξη τα ενορατικά διδάγματα του Σαίξπηρ, τον οποίο επικαλείται διαρκώς ο πατέρας του, και τις ένδοξες στιγμές του αγαπημένου του Ομήρου, αφού διεκδικεί με αξιώσεις την κατάκτηση της δικής του Τροίας. Η ένδοξη πόλη που παίρνει τη θέση ενός άγνωστου σκοπού προς εξερεύνηση (η Τροία επανέρχεται ως σημείο αναφοράς στο μυθιστόρημα) γίνεται συνώνυμο του αλλότριου τόπου που οδηγεί μακριά από το Άλταμοντ ή το Νόρφολκ. Ο Νότος γίνεται έτσι η αφορμή για να ξεκινήσει αυτή η μαγική εξόρμηση σε κόσμους όπου ούτε ο ίδιος ο συγγραφέας δεν ξέρει ότι ανήκει: «Η αγάπη του για τον Νότο δεν ήταν ιστορική αλλά μάλλον ο πυρήνας και ο πόθος κάποιου σκοτεινού ρομαντισμού – εκείνη η απεριόριστη και ανεξήγητη μέθη, ο μαγνητισμός μέσα στο αίμα μερικών ανθρώπων που τους οδηγεί στην καρδιά της ζέστης, και πιο πέρα, στο πολικό και σμαραγδένιο κρύο του Νότου, με την ίδια ταχύτητα που οδήγησε την καρδιά εκείνου του ασύγκριτου ρομαντικού που έγραψε τη Ρίμα του αρχαίου ναύτη και που πέρα απ' αυτήν τίποτα δεν υπάρχει» γράφει με ρομαντική ενάργεια ο Γουλφ. Προφανώς, πέρα από κει δεν υπάρχει τίποτα, αλλά μπορεί να υπάρχουν και τα πάντα, κυρίως ολάκερη η αμερικανική ήπειρος, που θεμελιώθηκε ακριβώς σε αυτές τις ψευδαισθήσεις με μοναδικό μέτρο τον ουρανό, που είναι το όριο κάθε φαντασιοκοπίας. Ή, όπως επισημαίνει πολύ καίρια ο Ηλίας Μαγκλίνης στην κατατοπιστικότατο πρόλογό του: «Το Γύρνα σπίτι, άγγελέ μου είναι ένα πορτρέτο της Αμερικής που συνδυάζει την αγροτική με την αστική, εκβιομηχανισμένη κοινωνία, με αναφορές που φτάνουν ως τον βαθύ 19ο αιώνα. Κατά προέκταση: είναι η Αμερική της κοινοτικής αλληλεγγύης και της ατομικής ελευθερίας. Το δεύτερο φυσικά υπερισχύει, όπως και σε κάθε γνήσιο αμερικανικό μυθιστόρημα. Ειδικά εδώ όμως έχουμε να κάνουμε με ένα είδος επινόησης του εαυτού μέσα από τη φυγή, την περιπλάνηση, κάτι πολύ συνηθισμένο στις απέραντες ΗΠΑ». Συμπερασματικά μιλώντας, το βιβλίο περιπλάνησης που είναι τελικά το Γύρνα σπίτι, άγγελέ μου δεν έχει τυχαία αυτό τον τίτλο, αφού αναφέρεται στη μοναδική περιπλάνηση από τους ανήλιαγους τόπους της μη-ταυτότητας προς μια παράξενη, ατελείωτη χώρα που είναι η ίδια η Αμερική, η χώρα που δεν έγινε τυχαία συνώνυμη με το όνειρο σε ένα βιβλίο που εκδόθηκε, ειρωνικώ τω τρόπω, τη στιγμή της κατάρρευσής του, το 1929.

Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην έντυπη LiFO

Βιβλίο
0

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

bernhard schlink

Πίσω ράφι / «Φανταζόσουν ότι θα έβγαινες στη σύνταξη ως τρομοκράτης;»

Το μυθιστόρημα «Το Σαββατοκύριακο» του Μπέρνχαρντ Σλινκ εξετάζει τις ηθικές και ιδεολογικές συνέπειες της πολιτικής βίας και της τρομοκρατίας, αναδεικνύοντας τις αμφιλεγόμενες αντιπαραθέσεις γύρω από το παρελθόν και το παρόν.
ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ
Φοίβος Οικονομίδης

Βιβλίο / Φοίβος Οικονομίδης: «Είμαστε έτοιμοι ανά πάσα στιγμή να σπάσουμε σε χίλια κομμάτια»

Με αφορμή το νέο του βιβλίο «Γιακαράντες», ο Φοίβος Οικονομίδης, ένας από τους πιο χαρακτηριστικούς συγγραφείς της νεότερης γενιάς, μιλά για τη διάσπαση προσοχής, την αυτοβελτίωση, τα κοινωνικά δίκτυα, το βύθισμα στα ναρκωτικά και τα άγχη της γενιάς του.
ΙΩΝΑΣ ΚΑΛΛΙΜΑΝΗΣ
Σερζ Τισερόν «Οικογενειακά μυστικά»

Το Πίσω Ράφι / «Το να κρατάμε ένα μυστικό είναι ό,τι πιο πολύτιμο και επικίνδυνο έχουμε»

Μελετώντας τις σκοτεινές γωνιές των οικογενειακών μυστικών, ο ψυχίατρος και ψυχαναλυτής Σερζ Τισερόν αποκαλύπτει τη δύναμη και τον κίνδυνο που κρύβουν καθώς μεταφέρονται από τη μια γενιά στην άλλη.
ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ
Το ηθικό ζήτημα με τις μεταθανάτιες εκδόσεις με αφορμή το ημερολόγιο της Τζόαν Ντίντιον

Βιβλίο / Μεταθανάτιες εκδόσεις και ηθικά διλήμματα: Η Τζόαν Ντίντιον στο επίκεντρο

Σύντομα θα κυκλοφορήσει ένα βιβλίο με τις προσφάτως ανακαλυφθείσες «ψυχιατρικές» σημειώσεις της αείμνηστης συγγραφέως, προκαλώντας ερωτήματα σχετικά με τη δεοντολογία της μεταθανάτιας δημοσίευσης έργων ενός συγγραφέα χωρίς την επίσημη έγκρισή του.
THE LIFO TEAM
Στα «Μαθήματα Ζωγραφικής» του Τσαρούχη αποκαλύπτεται όλος ο ελληνικός κόσμος

Ηχητικά Άρθρα / Γιάννης Τσαρούχης: «Η ζωγραφική μου θρέφεται από τη μοναξιά και τη σιωπή»

Στα εκπληκτικά «Μαθήματα Ζωγραφικής» του Γιάννη Τσαρούχη αποκαλύπτεται όλος ο ελληνικός κόσμος, από τις μινωικές τοιχογραφίες έως τα λαϊκά δημιουργήματα του Θεόφιλου.
ΤΙΝΑ ΜΑΝΔΗΛΑΡΑ
George Le Nonce: «Εκτός από τα φέικ νιουζ, υπάρχει η φέικ λογοτεχνία και η φέικ ποίηση»

Ποίηση / George Le Nonce: «Εκτός από τα fake news, υπάρχει η fake λογοτεχνία και ποίηση»

Με αφορμή την έκδοση του τέταρτου ποιητικού του βιβλίου, με τίτλο «Μαντείο», ο Εξαρχειώτης ποιητής μιλά για την πορεία του, την ποίηση –queer και μη–, και για την εποχή του Web 2.0, αποφεύγοντας την boomer-ίστικη νοοτροπία.
ΘΟΔΩΡΗΣ ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ
Χατζιδάκις, Ιωάννου, Χιόνης, Βακαλόπουλος, Κοντός: 5 βιβλία τους κυκλοφορούν ξανά

Βιβλίο / Χατζιδάκις, Ιωάννου, Χιόνης, Βακαλόπουλος, Κοντός: 5 βιβλία τους κυκλοφορούν ξανά

Μια σειρά από επανεκδόσεις αλλά και νέες εκδόσεις, που αφορούν ποιητές και λογοτέχνες που έχουν φύγει από τη ζωή μάς θυμίζουν γιατί επιστρέφουμε σε αυτούς, διαπιστώνοντας ότι παραμένουν, εν πολλοίς, αναντικατάστατοι.
ΤΙΝΑ ΜΑΝΔΗΛΑΡΑ
Η νέα μετάφραση των «Μεταμορφώσεων» είναι ένας άθλος και εκδοτικό γεγονός.

Βιβλίο / Οβίδιος: Η νέα μετάφραση των «Μεταμορφώσεων» είναι ένας άθλος και εκδοτικό γεγονός

Ο κορυφαίος μελετητής του ρωμαϊκού κόσμου Θεόδωρος Δ. Παπαγγελής ολοκλήρωσε την απόδοση στα ελληνικά των 12.000 στίχων του έργου του Οβίδιου, εκφράζοντας ταυτόχρονα τον άκρως μοντέρνο χαρακτήρα του ποιητή.
ΤΙΝΑ ΜΑΝΔΗΛΑΡΑ
«Τροχιές»: Η Samantha Harvey κέρδισε πανάξια το Booker

Βιβλίο / «Τροχιές»: Η Samantha Harvey κέρδισε πανάξια το Booker

Με θέμα την καθημερινότητα έξι αστροναυτών σε έναν διεθνή διαστημικό σταθμό, το μυθιστόρημα που κέρδισε το Booker 2024 μόλις μεταφράστηκε στα ελληνικά, είναι ένα ποίημα για τον πλανήτη Γη και μας καλεί να τον εκτιμήσουμε ξανά.
ΕΙΡΗΝΗ ΓΙΑΝΝΑΚΗ
2000 χρόνια μετά την πρώτη κυκλοφορία του, ένα βιβλίο για τους Ρωμαίους αυτοκράτορες γίνεται μπεστ-σέλερ

Βιβλίο / Ο Σουητώνιος του 69 μ.Χ. γίνεται ξανά μπεστ-σέλερ

Οι «Βίοι των Καισάρων», το εξόχως κουτσομπολίστικο βιβλίο που είχε γράψει ο Σουητώνιος για τον βίο και την πολιτεία της πρώτης σειράς των Ρωμαίων αυτοκρατόρων, κυκλοφόρησε σε νέα μετάφραση και μπήκε στη λίστα με τα ευπώλητα των Sunday Times.
THE LIFO TEAM
«Αν δεν μας αρέσουν οι ηγέτες που ψηφίζουμε, ας κατηγορήσουμε τον εαυτό μας»

Βιβλίο / «Αν δεν μας αρέσουν οι ηγέτες που ψηφίζουμε, ας κατηγορήσουμε τον εαυτό μας»

Ο «ροκ σταρ ιστορικός των ημερών», ο καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης και βραβευμένος συγγραφέας Peter Frankopan, μιλά στη LIFO για τους κινδύνους που απειλούν την Ευρώπη, τη Γάζα και την άνοδο της ακροδεξιάς.
ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΤΑΖΟΠΟΥΛΟΣ
Πένθος και ανάνηψη: Ο δικός μας Σαββόπουλος

Daily / Πένθος και ανάνηψη: Ο δικός μας Σαββόπουλος

Μια εικοσαετία μετά την πρώτη έκδοση του βιβλίου, κυκλοφορεί ξανά σε αναθεωρημένη μορφή, η ενθουσιώδης, στοχαστική, λυρική μελέτη του έργου του σπουδαίου όσο και «πολωτικού» Έλληνα τραγουδοποιού από τον Δημήτρη Καράμπελα.
ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΠΟΛΙΤΑΚΗΣ
Ο Γιάννης και η φασολιά

Guest Editors / Ο Γιάννης και η φασολιά

Τέλη ’70, Αθήνα. Ένας νεαρός βουτάει στην ποίηση στη βιβλιοθήκη της Ελληνοαμερικανικής Ένωσης. Οι στίχοι του Γιάννη Κοντού τον αγγίζουν. Χρόνια μετά, ως συγγραφέας πια, δημιουργεί μια λογοτεχνική σχέση που κρατά δεκαετίες, ανάμεσα σε εκδοτικούς οίκους, ταβέρνες και πρωινά τηλεφωνήματα.
ΒΑΓΓΕΛΗΣ ΡΑΠΤΟΠΟΥΛΟΣ
Ευκλείδης Τσακαλώτος: Οφείλουμε να είμαστε πιο ριζοσπάστες και ταυτόχρονα πιο ρεαλιστές, ακόμα κι αν αυτό ακούγεται σαν τετραγωνισμός του κύκλου!

Βιβλίο / Ευκλείδης Τσακαλώτος: «Οφείλουμε να είμαστε πιο ριζοσπάστες και ταυτόχρονα πιο ρεαλιστές στην αριστερά»

Μια πολιτική κουβέντα «εφ’ όλης της ύλης» με τον βουλευτή της Νέας Αριστεράς, πανεπιστημιακό και πρώην υπουργό Οικονομικών στο στούντιο της LiFO με αφορμή το «Μανιφέστο για μια βιώσιμη κοινωνία», το τρίτο του συγγραφικό πόνημα τα τελευταία χρόνια.
ΘΟΔΩΡΗΣ ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ