«Η Αθήνα από την Ανατολή στη Δύση, 1821-1896» Facebook Twitter

Η Αθήνα του 19ου αιώνα στο νέο λεύκωμα της Μαρίας Ηλιού

0

Μετά το ιστορικό ντοκιμαντέρ και τη φωτογραφική έκθεση η σεναριογράφος, σκηνοθέτις και παραγωγός Μαρία Ηλιού επανέρχεται με ένα νέο βιβλίο που φέρει τον τίτλο «Η Αθήνα από την Ανατολή στη Δύση, 1821-1896». 

Σχέδια, γκραβούρες και φωτογραφίες συνθέτουν ένα σπάνιο αρχειακό υλικό. Ουσιαστικά, πρόκειται για μια φωτογραφική εξιστόρηση με τεκμήρια που παρουσιάζουν την ιστορία της Αθήνας τον δέκατο ένατο αιώνα. 

Ένα συλλεκτικής αξίας λεύκωμα που αποτελεί μια ιστορική καταγραφή η οποία ξεκινά από την οθωμανική περίοδο, αναφέρεται στα χρόνια του Όθωνα και φτάνει ως την περίοδο της βασιλείας του Γεωργίου Α’.

Αναμφίβολα είναι μια σημαντική και ιστορική έκδοση που διαβάζεται και ως ένας διαχρονικός περίπατος στον χώρο, στον χρόνο και στους ανθρώπους της εποχής. Επίσης, μας βοηθά να περιπλανηθούμε στο παρελθόν της πρωτεύουσας και στις κομβικές στιγμές της κοινωνικοπολιτικής της εξέλιξης. 

Πέρα από το γεγονός ότι το βιβλίο αποκαλύπτει άγνωστες εικόνες που ήταν ξεχασμένες σε αρχεία από διάφορες χώρες και διηγείται μια ιστορία σε σχέση με τη μεταμόρφωση της πόλης, το καινούργιο που κομίζει είναι πως καταφέραμε να βρούμε εικόνες της πόλης, όπου δεν κυριαρχούν μόνο τα κτίρια της πόλης και τα μνημεία αλλά και οι Αθηναίοι, άνθρωποι από διαφορετικούς κοινωνικούς χώρους που κινούνται μέσα στην πόλη.

Η συγγραφέας γράφει στο εισαγωγικό της κείμενο που συνοδεύει την έκδοση: «Η παλιά επιθυμία να μπω στη χρονομηχανή του Μαγιακόφσκι και να δω την Αθήνα σε διαφορετικές στιγμές ήρθε πάλι με ορμή. Η επιθυμία να δω όχι μόνο τα μνημεία αλλά και την καθημερινή ζωή, να δω τις εικόνες σε συνέχεια, πώς άλλαζε η ζωή της πόλης και των κατοίκων της μέσα στον χρόνο, τελικά μια αφηγηματική διήγηση της ιστορίας της πόλης με εικόνες, πήρε μορφή και άρχισε να γίνεται έργο». 

«Η Αθήνα από την Ανατολή στη Δύση, 1821-1896» Facebook Twitter
Το ποδήλατο γίνεται μόδα στα τέλη του 19ου αιώνα. Φωτογράφος Αναστάσιος Κούπας. Ευγενική παραχώρηση Μουσείο Μπενάκη, Φωτογραφικά Αρχεία

Και εξηγεί: «Μόλις είχα συναντήσει σε ένα πάρτι στη Νέα Υόρκη την Άσπα Παπαζαχαρία και τον Ben Pollard και είχα μοιραστεί αυτές τις σκέψεις μαζί τους. Προσφέρθηκαν τότε με ενθουσιασμό να ψηφιοποιήσουν αυτές τις εικόνες για να δούμε τη σχέση τους με μια πρώτη αφήγηση. Είχαμε μάθει από έναν γνωστό μας, που συνεργαζόταν με τον Τζορτζ Λούκας, ότι το αποτέλεσμα θα ήταν καλύτερο αν τυπώναμε τις μικρές φωτογραφίες σε μεγάλες και μετά τις σκανάραμε.

Οι κούτες με τις μεγάλες φωτογραφίες άρχισαν να φτάνουν στη Νέα Υόρκη από τη Βιβλιοθήκη του Κογκρέσου –τουλάχιστον διακόσιες φωτογραφίες‒ και παραλίγο να καταρρεύσει η φιλία μας. Η Άσπα και ο Ben έμεναν τότε σε ένα μικρό διαμέρισμα, όπου για πολύ καιρό δεν χωρούσαν, και εκείνοι και ένα θηριώδες επαγγελματικό σκάνερ και οι φωτογραφίες!

Μοιράσαμε, τελικά, τις φωτογραφίες στα σπίτια μας, έτσι η φιλία μας σώθηκε και είναι ακόμα σήμερα γερή, αφού έχουμε συνεργαστεί σε πολλές ταινίες. H πρώτη φωτογραφία που ψηφιοποιήσαμε τότε είναι από τις τελευταίες σε αυτό το βιβλίο: οι Αθηναίοι που στέκουν περήφανοι μπροστά στο μνημείο του Λυσικράτη. Όταν τέλειωσε το σκανάρισμα και η διόρθωση των φωτογραφιών, συνεργαστήκαμε για την κίνηση των εικόνων και φτιάξαμε μαζί το πρώτο τρέιλερ, για να το δείξουμε σε χορηγούς που θα χρηματοδοτούσαν ένα Archive Preservation Project με τίτλο “Athens Rising”, έτσι ώστε να αρχίσει η συστηματική έρευνα και διάσωση οπτικού υλικού που θα βρίσκαμε σε διάφορες χώρες ‒ αργότερα θα γινόντουσαν και τα ντοκιμαντέρ.

Σκέφτηκα τότε πως ο χορηγός δεν θα μπορούσε παρά να βρεθεί στην Ελλάδα, μια που το θέμα ήταν η Αθήνα, και σε ένα ταξίδι μου στην Αθήνα έκανα δώδεκα αιτήσεις. Τότε, το 2005, δεν βρέθηκε κανείς χορηγός για την έρευνα και τη συντήρηση του υλικού. Όμως σε εκείνο το ταξίδι συνάντησα την ιστορικό Κατερίνα Γαρδίκα που μου έδωσε σπάνια βιβλία για την Αθήνα του δέκατου αιώνα, τα οποία διάβαζα ξανά και ξανά τα επόμενα χρόνια.

To 2007, με ιστορικό σύμβουλο της ταινίας τον Αλέξανδρο Κιτροέφ, παρουσιάσαμε το “Ταξίδι: Το ελληνικό όνειρο στην Αμερική” στην Ελληνοαμερικανική Ένωση και στο Μουσείο Μπενάκη. Στην πρεμιέρα, στο κτίριο της οδού Πειραιώς, ο κόσμος χειροκρότησε με ενθουσιασμό. Στο κρασί που πρόσφερε το μουσείο εκείνο το βράδυ, ο Άγγελος Δεληβορριάς μου ζήτησε να καθίσουμε σε ένα τραπέζι με την Ειρήνη Γερουλάνου και να κουβεντιάσουμε οι τρεις μας ποιο θα ήταν το επόμενο έργο. “Σμύρνη ή Αθήνα;” ρώτησα. “Πρώτα Σμύρνη και μετά Αθήνα” ήταν η απάντηση του Άγγελου». 

olympic games 1896 Facebook Twitter
O κόσμος φτάνει στο Στάδιο στους πρώτους Ολυμπιακούς Αγώνες του 1896. Φωτ.: George Rinhart/Corbis via Getty Images/Ideal Images

Όσον αφορά τη συλλογή του υλικού αυτού του βιβλίου η Μαρία Ηλιού εξηγεί: «Το βιβλίο αυτό διηγείται μέσα από σχέδια, γκραβούρες και φωτογραφίες, πώς η Αθήνα, μια μικρή οθωμανική πόλη των αρχών του δέκατου ένατου αιώνα, μεταμορφώθηκε στη νεοκλασική Αθήνα που φιλοξένησε τους πρώτους σύγχρονους Ολυμπιακούς Αγώνες το 1896 με μεγάλη επιτυχία.

Το υλικό του βιβλίου, που σε μεγάλο μέρος είναι άγνωστο και ανέκδοτο, προέρχεται από τρεις ηπείρους, την Ευρώπη, την Αμερική και την Αυστραλία, και η έρευνα και η συντήρηση του υλικού έγινε με τις χορηγίες αμερικανικών οργανισμών, της Jaharis Foundation, που έχει χρηματοδοτήσει την αρχαία ελληνική πτέρυγα του Metropolitan Museum of Art, της Pindaros Foundation Diana & Roy Vagelos, του προέδρου της Regeneron καθώς και της Daphne & George Hatsopoulos (Thermo Electron) αλλά και ενός Αθηναίου ευπατρίδη χορηγού που ήθελε να κρατήσει την ανωνυμία του. Η έρευνα έγινε για τη δημιουργία του ομότιτλου ντοκιμαντέρ “Η Αθήνα από την Ανατολή στη Δύση, 1821-1896”, που πρωτοπαρουσιάστηκε τον Φεβρουάριο και Μάρτιο του 2020 στο Μουσείο Μπενάκη στην Κουμπάρη, παράλληλα με μια φωτογραφική έκθεση».

maria iliou
Μαρία Ηλιού

Όσον αφορά το πιο σημαντικό για εκείνη κατά τη διάρκεια της έρευνά της, λέει: «Στο βιβλίο είχα τη δυνατότητα να ενσωματώσω υλικό που δεν είχε χρησιμοποιηθεί στο ντοκιμαντέρ και στην έκθεση. Ιστορικός σύμβουλος είναι ο Αλέξανδρος Κιτροέφ και το βιβλίο προλογίζουν η Ειρήνη Γερουλάνου και ο Μανόλης Κορρές.

Πέρα από το γεγονός ότι το βιβλίο αποκαλύπτει άγνωστες εικόνες που ήταν ξεχασμένες σε αρχεία από διάφορες χώρες και διηγείται μια ιστορία σε σχέση με τη μεταμόρφωση της πόλης, το καινούργιο που κομίζει είναι πως καταφέραμε να βρούμε εικόνες της πόλης, όπου δεν κυριαρχούν μόνο τα κτίρια της πόλης και τα μνημεία αλλά και οι Αθηναίοι, άνθρωποι από διαφορετικούς κοινωνικούς χώρους που κινούνται μέσα στην πόλη. Αυτό κρατώ, πάνω απ’ όλα, από την περιπέτεια της αναζήτησης αυτού του σπάνιου υλικού. Αυτό ήταν το πιο δύσκολο, το πιο σημαντικό στην έρευνά μας και αυτό δημιουργεί αυτήν τη ζωντάνια στο βιβλίο.

Ο αναγνώστης θα δει την πλατεία Συντάγματος χωρίς γκάζι και στην επόμενη σελίδα την πλατεία με γκάζι, αλλά θα δει και τους Αθηναίους και τα ιππήλατα τραμ που κινούνται στον χώρο. Θα δει τον φουστανελά που συνομιλεί με έναν κύριο ντυμένο με δυτικά ρούχα μπροστά στους Στύλους του Ολυμπίου Διός. Θα δει τον πωλητή που πουλάει ζωντανές πάπιες και δίπλα του να περπατούν δυο νεαροί αστοί με τα βιβλία στο χέρι, πηγαίνοντας στο σχολείο. Θα δει τον αρχιτέκτονα της Ακαδημίας Αθηνών μπροστά από το κτίριο και στις σκαλωσιές τους εργάτες. Θα δει τους Αθηναίους να μπαίνουν στο ιππήλατο τραμ στην Πανεπιστημίου και να βγαίνουν απ’ το τραμ στο Φάληρο μια καλοκαιρινή μέρα και τόσες άλλες σκηνές της καθημερινότητας».

Τέλος, η συγγραφέας επισημαίνει: «Εδώ και πάρα πολλά χρόνια συνεργάζομαι με τους ίδιους συνεργάτες τόσο για τα ντοκιμαντέρ μας όσο και για τα βιβλία μας. Χαίρομαι πάρα πολύ που για μία ακόμη φορά, με τη συνεργασία της Άννας Κατσουλάκη, που έκανε τον σχεδιασμό του βιβλίου, της Βενετίας Καίσαρη και του Μιχάλη Αγγελόπουλου, καθώς και του εκδότη μας Γιάννη Κωνστανταρόπουλου των εκδόσεων Μίνωας, το βιβλίο βγήκε πολύ όμορφο, με υπέροχες τετραχρωμίες και ασπρόμαυρα duotone. Οι εικόνες είναι τόσο ζωντανές και καλοτυπωμένες, που ο αναγνώστης μπορεί, ξεφυλλίζοντας το βιβλίο, να κάνει έναν περίπατο στην Αθήνα του δέκατου ένατου αιώνα».

Στύλους του Ολυμπίου Διός Facebook Twitter
Ένας τσολιάς και ένας αστός συζητούν μπροστά στους Στύλους του Ολυμπίου Διός. Τέλη 19ου-αρχές 20ού αι. Άγνωστος φωτογράφος. Ευγενική παραχώρηση: Library of Congress.
Η οδός Σταδίου Facebook Twitter
Η οδός Σταδίου στα τέλη του 19ου αιώνα – Stereo – Travel C.O. Ευγενική παραχώρηση Συλλογή Νίκου Πολίτη
Mνημείο του Λυσικράτη Facebook Twitter
Οι Αθηναίοι φωτογραφίζονται μπροστά στο μνημείο του Λυσικράτη στις αρχές του 20ού αι. Άγνωστος φωτογράφος. Ευγενική παραχώρηση: Library of Congress.

Απαγορεύεται η αναδημοσίευση των φωτογραφιών χωρίς την άδεια της συγγραφέως Μαρίας Ηλιού.


 

Βιβλίο
0

Γιάννης Πανταζόπουλος

Ο Γιάννης Πανταζόπουλος γεννήθηκε το 1984. Σπούδασε στο τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας του Παντείου Πανεπιστημίου. Από το 2008 έχει εργαστεί σε έντυπα και ηλεκτρονικά μέσα ενημέρωσης ως δημοσιογράφος και από το 2014 αποτελεί βασικό μέλος της δημοσιογραφικής ομάδας της έντυπης και ηλεκτρονικής «LiFO». Έχει επιμεληθεί τεύχη ειδικού περιεχομένου της έντυπης LiFO και έχει πάρει συνεντεύξεις από τις κορυφαίες προσωπικότητες της πολιτικής, κοινωνικής και ακαδημαϊκής κοινότητας.
Mail:  [email protected]

 

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΚΤΗ

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

Πάτρικ Λι Φέρμορ «Η εποχή της δωρεάς»

Το πίσω ράφι / Το «χωριατόπουλο χωρίς χαλινάρι» που εξελίχθηκε σε ρομαντικό ταξιδιωτικό συγγραφέα

Ο Πάτρικ Λι Φέρμορ και το συναρπαστικό χρονικό της νεανικής του περιπλάνησης στην Ευρώπη, πριν αρχίσει να ακούει στο όνομα «Μιχάλης» στην Κρήτη και «Παντελής» στη Μάνη, προτού γίνει ο «ξένος» που διαφήμισε την Ελλάδα όσο ελάχιστοι.
ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ
H «Διεθνής» της Alt-right, τα γνωρίσματα, τα μέσα, οι στόχοι και το αποτύπωμά της στην Ελλάδα  

Βιβλίο / H «Διεθνής» της Alt-right, τα μέσα, οι στόχοι και το αποτύπωμά της στην Ελλάδα  

Οι διαστάσεις του αντιεμβολιαστικού αντι-κινήματος, η πολιτικοποίηση της θρησκείας, ο ακροδεξιός κυβερνοχώρος, οι αντιδράσεις απέναντι στη λεγόμενη woke ατζέντα: Μια επίκαιρη συζήτηση με τους συγγραφείς του βιβλίου «Η Εναλλακτική Δεξιά στην Ελλάδα».
ΘΟΔΩΡΗΣ ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ
«Δεν μπορεί να μην υπήρχαν queer επαναστάτες ή αγωνιστές. Πού είναι αυτές οι ιστορίες;»

Βιβλίο / «Δεν μπορεί να μην υπήρχαν queer επαναστάτες ή αγωνιστές. Πού είναι αυτές οι ιστορίες;»

Το βιβλίο της «Εκείνοι που δεν έφυγαν» μπήκε στις λίστες με τα καλύτερα του 2024. Η Αταλάντη Ευριπίδου έγραψε εφτά ιστορίες-χρονικά ανθρώπων στο περιθώριο της Ιστορίας, queer ατόμων, γυναικών και εθνικών και θρησκευτικών μειονοτήτων, σε μια συλλογή που συνδυάζει τη μαγεία του παραμυθιού και τη λαϊκή παράδοση με τη σύγχρονη ματιά για τον κόσμο.
M. HULOT
Η Σαντορίνη σε βιβλία

Βιβλίο / Η Σαντορίνη των ποιητών, των φωτογράφων, των περιηγητών

Το φημισμένο νησί των Κυκλάδων ανέκαθεν κέντριζε τη συγγραφική φαντασία και κινητοποιούσε την επιστημονική έρευνα με πολλαπλούς τρόπους. Μια συλλογή από τις πιο σημαντικές εκδόσεις για τη Σαντορίνη.
ΤΙΝΑ ΜΑΝΔΗΛΑΡΑ
Χρήστος Τσιόλκας: «Μπαρακούντα»

Το Πίσω Ράφι / Πώς αναμετριέται κανείς με την αποτυχία και την ντροπή που τον τυλίγει πατόκορφα;

Ο Χρήστος Τσιόλκας, ο συγγραφέας που μεσουράνησε με το «Χαστούκι» δεν σταμάτησε να μας δίνει λογοτεχνία για τα καυτά θέματα της εποχής μας. Και το «Μπαρακούντα» δεν αποτελεί εξαίρεση.
ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ
Η όχι και τόσο ξαφνική μανία με τον Έρμαν Έσε 

Βιβλίο / Η όχι και τόσο ξαφνική μανία με τον Έρμαν Έσε 

Το έργο του Έρμαν Έσε, είτε ως λαμπρού εκφραστή της κεντροευρωπαϊκής παράδοσης, είτε ως σύγχρονου μελετητή της ενδοσκόπησης, αποδεικνύεται πολύ πιο επίκαιρο και επιδραστικό από οποιοδήποτε life coaching, δεσπόζοντας ακόμα στις κορυφές των παγκόσμιων μπεστ σέλερ. Οι εκδόσεις Διόπτρα επανεκδίδουν τα πιο γνωστά βιβλία του με μοντέρνα εξώφυλλα και νέες μεταφράσεις. 
ΤΙΝΑ ΜΑΝΔΗΛΑΡΑ
Ο συγγραφέας του Fight Club πιστεύει ότι οι σέκτες και οι αιρέσεις είναι πια εκτός ελέγχου

Βιβλίο / Ο συγγραφέας του Fight Club πιστεύει ότι οι σέκτες και οι αιρέσεις είναι πια εκτός ελέγχου

«Ένα πράγμα μας σώζει», λέει ο Τσακ Πάλανιουκ για τον Ίλον Μασκ στη συνέντευξή του στον Telegraph. «Συνήθως, τέτοια άτομα είτε αποτυγχάνουν οικτρά είτε χάνουν την προσοχή μας».
THE LIFO TEAM
Μπιλ Γκέιτς: «Αν μεγάλωνα σήμερα, θα είχα διαγνωστεί στο φάσμα του αυτισμού»

Tech & Science / Μπιλ Γκέιτς: «Αν μεγάλωνα σήμερα, θα είχα διαγνωστεί στο φάσμα του αυτισμού»

Ο πρώτος τόμος των απομνημονευμάτων του μεγιστάνα της τεχνολογίας που μόλις κυκλοφόρησε φανερώνει πως γεννήθηκε στο σωστό μέρος, την κατάλληλη στιγμή, και φτάνει μέχρι την ίδρυση της Microsoft το 1975.
THE LIFO TEAM
Καρολίνα Μέρμηγκα: «Συγγενής»

Το Πίσω Ράφι / «Συγγενής»: Ένα ταξίδι αυτογνωσίας με μια μεγάλη ανατροπή

Εκείνο που προσεγγίζει η Καρολίνα Μέρμηγκα στο βιβλίο της είναι οι ανθρώπινες σχέσεις, όπως αυτές ορίζονται από τα δεσμά της οικογένειας, τις υπαρξιακές μας ανάγκες, τις κοινωνικές συμβάσεις.
ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ
Σελίν Κιριόλ «Φωνή χωρίς ήχο»

Το πίσω ράφι / «Ένα από τα πιο ιδιοφυώς γραμμένα μυθιστορήματα της σύγχρονης λογοτεχνίας»

Έτσι είχε γράψει ο Πολ Όστερ εξαίροντας τη γραφή της Σελίν Κιριόλ στο «Φωνή χωρίς ήχο» για την οικονομία, τη συμπόνια και τις χιουμοριστικές πινελιές της, για τον τρόπο που προσεγγίζει μια γυναίκα αποξενωμένη σε μια απέραντη μεγαλούπολη.
ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ
Μαίρη Κουκουλέ

Οι Αθηναίοι / Μαίρη Κουκουλέ (1939-2025): Η αιρετική λαογράφος που κατέγραψε τη νεοελληνική αθυροστομία

Μοίρασε τη ζωή της ανάμεσα στην Αθήνα και το Παρίσι, υπήρξε σύντροφος ζωής του επίσης αιρετικού Ηλία Πετρόπουλου. Ο Μάης του ’68 ήταν ό,τι συγκλονιστικότερο έζησε. Πέθανε σε ηλικία 86 ετών.
ΘΟΔΩΡΗΣ ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ