Βιβλία εκλαϊκευτικής φιλοσοφίας: Ο φιλόσοφος της διπλανής πόρτας

Βιβλία εκλαϊκευτικής φιλοσοφίας: Ο φιλόσοφος της διπλανής πόρτας Facebook Twitter
0

Αν όλα βρίσκονται στο μυαλό, αν η σκέψη ενίοτε εμφανίζεται ως δυστύχημα του νου «που το κάνει κάτι τέτοιο», όπως επέμενε ο Σαίξπηρ, αντίστοιχα μπορεί και η θεραπεία νου και ψυχής να αλλάξει όχι μόνο εμάς αλλά και τον τρόπο του βλέπουμε τον κόσμο. Κάπως έτσι έχουν τα πράγματα με τις θεραπευτικές παρεμβάσεις του Επίκουρου, με την αναζήτηση της ευδαιμονίας του Αριστοτέλη, με την επιδίωξη της κοινής αρετής από τον Πλάτωνα, με την αλλαγή της πορείας της σκέψης και την επιστροφή στην προστοχαστική της βάση κατά Χάιντεγγερ.

Όπως και να 'χει, η φιλοσοφία φαίνεται να βοηθάει στην (μετ)αλλαγή του τρόπου ζωής και της θέσης μας στον κόσμο και αυτό το αποδεικνύει η Υπόθεση της Ευτυχίας του Τζόναθαν Χάιντ από τις Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης σε μετάφραση Ιωάννη Παπαδόγγονα.

Θέλοντας να αντιστρέψει την αρνητική εικόνα που επιμένει να βλέπει παντού απειλές και να μαστίζεται από παράλογες ανησυχίες, ο Χάιντ, παρ' ότι κοινωνικός ψυχολόγος, καταφεύγει στις ρίζες της φιλοσοφικής σκέψης και τις επαναφέρει με σκοπό το καλό όλων: από τους Ουπανισάδες στη μακρινή Ινδία, τα αποφθέγματα της Μπάγκαβατ Γκίτα και του Βούδα και τα Ανάλεκτα του Κομφούκιου έως τους Ρωμαίους φιλοσόφους αλλά και τους εκφραστές της Παλαιάς Διαθήκης, ο συγγραφέας επιμένει πως αρκεί να ανατρέξουμε στις αρχές του στοχασμού για να βρούμε την ουσία και την ευτυχία της δικής μας ζωής, που πάντοτε έρχεται σε συνάρτηση με το κοινό καλό.


Από μια τέτοια διαδικασία δεν θα μπορούσαν να εξαιρεθούν τα ταξίδια αυτογνωσίας του πλατωνικού Σωκράτη, ο οποίος ήξερε πως «ανεξέταστος βίος ου βιωτός εστί» και ότι ο βίος είναι ανεκτός μόνο όσο μπορεί κανείς και επιστρατεύει τις αρχές της φιλοσοφίας.

Μέσα από ογδόντα αρχές που βοηθούν τον καθέναν να αντιμετωπίσει τις κρίσιμες στιγμές στην εργασία και στην προσωπική του ζωή, ο Άλλαν Πέρσυ, που έχει γράψει αντίστοιχο βιβλίο εμπνευσμένο από τον Νίτσε, μας χαρίζει το Πλάτωνας: 80 μαθήματα φιλοσοφίας για τη ζωή (μτφρ. Αγαθή Δημητρούκα, Πατάκη).

Είναι γνωστό πως ο ίδιος εκδοτικός οίκος έκανε γνωστό στο ελληνικό κοινό τον Αλαίν ντε Μποτόν, τον πρώτο θιασώτη της εκλαϊκευτικής φιλοσοφίας, της θεωρητικής σκέψης που μπορεί να αποτελέσει τον κατεξοχήν οδηγό προς ναυτιλλομένους.


Ωστόσο, αν κάποιος ασχολήθηκε κατεξοχήν με την έννοια της ευτυχίας ως απόλυτης έκφρασης της ευδαιμονίας, την οποία ταυτίζει με το αγαθό και τη διαχωρίζει από την ευκαιριακή κατάσταση της απόλαυσης, αυτός είναι ο Αριστοτέλης.

Η Έντιθ Χολ φέρνει τον Αριστοτέλη στα μέτρα μας, υποστηρίζοντας πως ο Σταγειρίτης μπορεί να μας βοηθήσει να πάρουμε σημαντικές αποφάσεις στη ζωή μας, ακόμα και να οργανώσουμε ένα δείπνο!

Στο βιβλίο της Αριστοτέλης: Αρχαία σοφία στη σύγχρονη ζωή (μτφρ. Βιολέττα Ζεύκη, Διόπτρα) η γνωστή καθηγήτρια των Κλασικών Σπουδών ανατέμνει το φαινόμενο της ευτυχίας ως το αντίθετο της στάσης που χαρακτήριζε τον Ιβάν Ίλιτς στο μυθιστόρημα του Τολστόι Ο θάνατος του Ιβάν Ίλιτς, φτάνοντας έως τις σύγχρονες τηλεοπτικές σειρές και τα σύγχρονα τραγούδια.

Με άξονα τη φιλοσοφία του Αριστοτέλη παραθέτει τους πολλαπλούς τρόπους επίτευξης της ευδαιμονίας, προτάσσει τους τρόπους επανεύρεσης των εσωτερικών μας δυνατοτήτων –βλέπε εντελέχεια– ή εξηγεί σταδιακά πώς ακριβώς επιτυγχάνεται το ευ βουλεύεσθαι.

Τέλος, θυμίζει πως τίποτα δεν είναι εφικτό αν, εκτός από την προσωπική ευδαιμονία, δεν ληφθεί υπόψη ο λειτουργικός ρόλος της κοινότητας.


Είναι, επομένως, σαφές ότι ακόμα και αυτά τα αναγνώσματα στόχο έχουν να μας μάθουν να θέτουμε εκ νέου τα ερωτήματα, όπως ακριβώς έκαναν οι αρχαίοι φιλόσοφοι, παρά να αναζητούμε γρήγορες συνταγές ευτυχίας. Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα των στωικών και των επικούρειων, δηλαδή των φιλοσόφων που υποστήριζαν τη δυναμική της αυτενέργειας, ισχυριζόμενοι πως «όποιος θέλει να είναι ελεύθερος, δεν πρέπει να επιθυμεί ή να αποφεύγει κάτι που εξαρτάται από τους άλλους, αλλά να περιοριστεί μόνο σε εκείνο στο οποίο έχει τον απόλυτο έλεγχο».

Με άλλα λόγια, το αυτεξούσιο πρώτα τέθηκε με σαφήνεια από τον Επίκτητο, ο οποίος προέταξε την ανάληψη της προσωπικής ευθύνης κατά την αποτίμηση της κακοτυχίας.

Αυτά τονίζει το βιβλίο Επίκτητος: Ο δρόμος προς την ελευθερία του Άντονι Λονγκ (μτφρ. Βιολέττα Ζεύκη, Διόπτρα).

Σε μια εποχή όπου όλοι καλούμαστε να βρούμε την ψευδαίσθηση ενός απατηλού ευ ζην μέσα από την εικόνα, ο συγγραφέας επιμένει στην ανάγκη επιστροφής στον εαυτό όχι ως εσωστρέφεια αλλά ως ανάληψη προσωπικής ευθύνης και αυτογνωσία.


«Να είσαι ο εαυτός σου σύμφωνα με τον Χάιντεγγερ» υποστηρίζει το βιβλίο της Σελίν Μπελόκ (μτφρ. Μάρω Τριανταφύλλου, Μελάνι), η οποία επιχειρεί το τολμηρό εγχείρημα του οδηγού προς την αυτογνωσία μέσω ενός φιλοσόφου που ήταν ανέκαθεν καχύποπτος με τον όρο «ευτυχία».

Όσο παράδοξη και αν φαντάζει, όμως, η σύνδεση του Χάιντεγγερ με μια λογική θεραπείας του βίου, άλλο τόσο έγκυρη μπορεί να είναι η αφορμή της σκέψης του για μια ενδελεχή επανεξέταση της στάσης μας όχι μόνο απέναντι στη ζωή αλλά και στον θάνατο.

Η αγωνία, άλλωστε, κατά τον Χάιντεγγερ, δεν είναι παρά μια έκκληση να γίνει κανείς αυτό που ήταν πάντα, μια αδιαμφισβήτητη χαϊντεγγεριανή αρχή που επικαλείται η συγγραφέας, όπως και η δυναμική του ερωτήματος «ποιος είμαι;».

Ωστόσο, δεν είναι μόνο ο φιλοσοφικός στοχασμός που μπορεί να ενισχύσει την τεχνική του βίου αλλά και η απλή αλλαγή ρυθμού και τρόπου που ζούμε.

Για παράδειγμα, οι Δανοί, αντιστρέφοντας τη λογική της παρανοϊκής έντασης που βιώνουμε όλοι στην καθημερινότητά μας, έχουν καταφέρει να χαράξουν άλλη γραμμή και να εμφανίζονται ως ο ευτυχέστερος λαός στην Ευρώπη.

Το μυστικό τους, υποστηρίζει ο συγγραφέας Μάικ Βάικινγκ στο πανέμορφο Βιβλίο του Hygge (μτφρ. Ελένη Τουλούπη, Μίνωας), βρίσκεται στη «hygge» (προφέρεται Χου-Γκα), μια νορβηγική λέξη που έχει αφομοιωθεί εδώ και αιώνες από τα δανέζικα και σημαίνει «ευημερία».

Τα πάντα παίζουν εδώ κυρίαρχο ρόλο, από ένα μικροαντικείμενο μέχρι την απειροελάχιστη στιγμή ευτυχίας που ταυτίζεται απλώς με την ανακάλυψη του προσωπικού μας χώρου, κάτι απλό, αλλά τόσο βασικό για να είμαστε ή να προσπαθούμε να γίνουμε ευτυχισμένοι.

Βιβλίο
0

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

bernhard schlink

Πίσω ράφι / «Φανταζόσουν ότι θα έβγαινες στη σύνταξη ως τρομοκράτης;»

Το μυθιστόρημα «Το Σαββατοκύριακο» του Μπέρνχαρντ Σλινκ εξετάζει τις ηθικές και ιδεολογικές συνέπειες της πολιτικής βίας και της τρομοκρατίας, αναδεικνύοντας τις αμφιλεγόμενες αντιπαραθέσεις γύρω από το παρελθόν και το παρόν.
ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ
Φοίβος Οικονομίδης

Βιβλίο / Φοίβος Οικονομίδης: «Είμαστε έτοιμοι ανά πάσα στιγμή να σπάσουμε σε χίλια κομμάτια»

Με αφορμή το νέο του βιβλίο «Γιακαράντες», ο Φοίβος Οικονομίδης, ένας από τους πιο χαρακτηριστικούς συγγραφείς της νεότερης γενιάς, μιλά για τη διάσπαση προσοχής, την αυτοβελτίωση, τα κοινωνικά δίκτυα, το βύθισμα στα ναρκωτικά και τα άγχη της γενιάς του.
ΙΩΝΑΣ ΚΑΛΛΙΜΑΝΗΣ
Σερζ Τισερόν «Οικογενειακά μυστικά»

Το Πίσω Ράφι / «Το να κρατάμε ένα μυστικό είναι ό,τι πιο πολύτιμο και επικίνδυνο έχουμε»

Μελετώντας τις σκοτεινές γωνιές των οικογενειακών μυστικών, ο ψυχίατρος και ψυχαναλυτής Σερζ Τισερόν αποκαλύπτει τη δύναμη και τον κίνδυνο που κρύβουν καθώς μεταφέρονται από τη μια γενιά στην άλλη.
ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ
Το ηθικό ζήτημα με τις μεταθανάτιες εκδόσεις με αφορμή το ημερολόγιο της Τζόαν Ντίντιον

Βιβλίο / Μεταθανάτιες εκδόσεις και ηθικά διλήμματα: Η Τζόαν Ντίντιον στο επίκεντρο

Σύντομα θα κυκλοφορήσει ένα βιβλίο με τις προσφάτως ανακαλυφθείσες «ψυχιατρικές» σημειώσεις της αείμνηστης συγγραφέως, προκαλώντας ερωτήματα σχετικά με τη δεοντολογία της μεταθανάτιας δημοσίευσης έργων ενός συγγραφέα χωρίς την επίσημη έγκρισή του.
THE LIFO TEAM
Στα «Μαθήματα Ζωγραφικής» του Τσαρούχη αποκαλύπτεται όλος ο ελληνικός κόσμος

Ηχητικά Άρθρα / Γιάννης Τσαρούχης: «Η ζωγραφική μου θρέφεται από τη μοναξιά και τη σιωπή»

Στα εκπληκτικά «Μαθήματα Ζωγραφικής» του Γιάννη Τσαρούχη αποκαλύπτεται όλος ο ελληνικός κόσμος, από τις μινωικές τοιχογραφίες έως τα λαϊκά δημιουργήματα του Θεόφιλου.
ΤΙΝΑ ΜΑΝΔΗΛΑΡΑ
George Le Nonce: «Εκτός από τα φέικ νιουζ, υπάρχει η φέικ λογοτεχνία και η φέικ ποίηση»

Ποίηση / George Le Nonce: «Εκτός από τα fake news, υπάρχει η fake λογοτεχνία και ποίηση»

Με αφορμή την έκδοση του τέταρτου ποιητικού του βιβλίου, με τίτλο «Μαντείο», ο Εξαρχειώτης ποιητής μιλά για την πορεία του, την ποίηση –queer και μη–, και για την εποχή του Web 2.0, αποφεύγοντας την boomer-ίστικη νοοτροπία.
ΘΟΔΩΡΗΣ ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ
Χατζιδάκις, Ιωάννου, Χιόνης, Βακαλόπουλος, Κοντός: 5 βιβλία τους κυκλοφορούν ξανά

Βιβλίο / Χατζιδάκις, Ιωάννου, Χιόνης, Βακαλόπουλος, Κοντός: 5 βιβλία τους κυκλοφορούν ξανά

Μια σειρά από επανεκδόσεις αλλά και νέες εκδόσεις, που αφορούν ποιητές και λογοτέχνες που έχουν φύγει από τη ζωή μάς θυμίζουν γιατί επιστρέφουμε σε αυτούς, διαπιστώνοντας ότι παραμένουν, εν πολλοίς, αναντικατάστατοι.
ΤΙΝΑ ΜΑΝΔΗΛΑΡΑ
Η νέα μετάφραση των «Μεταμορφώσεων» είναι ένας άθλος και εκδοτικό γεγονός.

Βιβλίο / Οβίδιος: Η νέα μετάφραση των «Μεταμορφώσεων» είναι ένας άθλος και εκδοτικό γεγονός

Ο κορυφαίος μελετητής του ρωμαϊκού κόσμου Θεόδωρος Δ. Παπαγγελής ολοκλήρωσε την απόδοση στα ελληνικά των 12.000 στίχων του έργου του Οβίδιου, εκφράζοντας ταυτόχρονα τον άκρως μοντέρνο χαρακτήρα του ποιητή.
ΤΙΝΑ ΜΑΝΔΗΛΑΡΑ
«Τροχιές»: Η Samantha Harvey κέρδισε πανάξια το Booker

Βιβλίο / «Τροχιές»: Η Samantha Harvey κέρδισε πανάξια το Booker

Με θέμα την καθημερινότητα έξι αστροναυτών σε έναν διεθνή διαστημικό σταθμό, το μυθιστόρημα που κέρδισε το Booker 2024 μόλις μεταφράστηκε στα ελληνικά, είναι ένα ποίημα για τον πλανήτη Γη και μας καλεί να τον εκτιμήσουμε ξανά.
ΕΙΡΗΝΗ ΓΙΑΝΝΑΚΗ
2000 χρόνια μετά την πρώτη κυκλοφορία του, ένα βιβλίο για τους Ρωμαίους αυτοκράτορες γίνεται μπεστ-σέλερ

Βιβλίο / Ο Σουητώνιος του 69 μ.Χ. γίνεται ξανά μπεστ-σέλερ

Οι «Βίοι των Καισάρων», το εξόχως κουτσομπολίστικο βιβλίο που είχε γράψει ο Σουητώνιος για τον βίο και την πολιτεία της πρώτης σειράς των Ρωμαίων αυτοκρατόρων, κυκλοφόρησε σε νέα μετάφραση και μπήκε στη λίστα με τα ευπώλητα των Sunday Times.
THE LIFO TEAM
«Αν δεν μας αρέσουν οι ηγέτες που ψηφίζουμε, ας κατηγορήσουμε τον εαυτό μας»

Βιβλίο / «Αν δεν μας αρέσουν οι ηγέτες που ψηφίζουμε, ας κατηγορήσουμε τον εαυτό μας»

Ο «ροκ σταρ ιστορικός των ημερών», ο καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης και βραβευμένος συγγραφέας Peter Frankopan, μιλά στη LIFO για τους κινδύνους που απειλούν την Ευρώπη, τη Γάζα και την άνοδο της ακροδεξιάς.
ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΤΑΖΟΠΟΥΛΟΣ
Πένθος και ανάνηψη: Ο δικός μας Σαββόπουλος

Daily / Πένθος και ανάνηψη: Ο δικός μας Σαββόπουλος

Μια εικοσαετία μετά την πρώτη έκδοση του βιβλίου, κυκλοφορεί ξανά σε αναθεωρημένη μορφή, η ενθουσιώδης, στοχαστική, λυρική μελέτη του έργου του σπουδαίου όσο και «πολωτικού» Έλληνα τραγουδοποιού από τον Δημήτρη Καράμπελα.
ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΠΟΛΙΤΑΚΗΣ
Ο Γιάννης και η φασολιά

Guest Editors / Ο Γιάννης και η φασολιά

Τέλη ’70, Αθήνα. Ένας νεαρός βουτάει στην ποίηση στη βιβλιοθήκη της Ελληνοαμερικανικής Ένωσης. Οι στίχοι του Γιάννη Κοντού τον αγγίζουν. Χρόνια μετά, ως συγγραφέας πια, δημιουργεί μια λογοτεχνική σχέση που κρατά δεκαετίες, ανάμεσα σε εκδοτικούς οίκους, ταβέρνες και πρωινά τηλεφωνήματα.
ΒΑΓΓΕΛΗΣ ΡΑΠΤΟΠΟΥΛΟΣ
Ευκλείδης Τσακαλώτος: Οφείλουμε να είμαστε πιο ριζοσπάστες και ταυτόχρονα πιο ρεαλιστές, ακόμα κι αν αυτό ακούγεται σαν τετραγωνισμός του κύκλου!

Βιβλίο / Ευκλείδης Τσακαλώτος: «Οφείλουμε να είμαστε πιο ριζοσπάστες και ταυτόχρονα πιο ρεαλιστές στην αριστερά»

Μια πολιτική κουβέντα «εφ’ όλης της ύλης» με τον βουλευτή της Νέας Αριστεράς, πανεπιστημιακό και πρώην υπουργό Οικονομικών στο στούντιο της LiFO με αφορμή το «Μανιφέστο για μια βιώσιμη κοινωνία», το τρίτο του συγγραφικό πόνημα τα τελευταία χρόνια.
ΘΟΔΩΡΗΣ ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ