Mέρες και νύχτες δίπλα στον Πάτρικ Λη Φέρμορ

Mέρες και νύχτες δίπλα στον Πάτρικ Λη Φέρμορ Facebook Twitter
Εικονογράφηση: Dreyk the pirate/ LIFO
1

Ακόμα κι αν αναρωτιέσαι κατά πόσο έχει επηρεάσει η επιβλητική μορφή του Πάτρικ Λι Φέρμορ τη Βρετανή βιογράφο του Άρτεμις Κούπερ, η απάντηση έρχεται από μόνη της όταν βρεθείς μαζί της από κοντά: μιλάει με βροντερή φωνή, χειρονομεί ακατάπαυστα και με έντονη θεατρικότητα, εκφράζεται με ένα ηχηρό γέλιο που μόνο εκείνος ίσως τολμούσε να αρθρώσει. Το μεσογειακό ταμπεραμέντο που ο Πάτρικ Λη Φέρμορ εξέφρασε σε κάθε πτυχή της ζωής του φαίνεται να μετουσιώνεται αυτούσια στις αντιδράσεις της εξηντάχρονης σήμερα Άρτεμις, η οποία τον γνώρισε από κοντά, πέρασε ατελείωτες ώρες μαζί του και μαγεύτηκε από αυτή την απαράμιλλη προσωπικότητα που δύσκολα πιστεύεις ότι υπήρξε στ’ αλήθεια. «Κι όμως, όλα αυτά συνέβησαν» γράφει η ίδια στο τέλος της εντυπωσιακής βιογραφίας Πάτρικ Λη Φέρμορ - Μια περιπέτεια (κυκλοφορεί από το Μεταίχμιο σε μετάφραση Ηλία Μαγκλίνη) που αφηγείται την ιστορία του ακατάπαυστου ταξιδιώτη, ο οποίος, εγκαταλείποντας σχολεία και σπουδές, διέσχισε στα 18 του με τα πόδια όλη την Ευρώπη για να φτάσει στην Κωνσταντινούπολη και κατόπιν στην Ελλάδα, κουβαλώντας μαζί του τις Ωδές του Οράτιου κι ένα σακίδιο.

Mέρες και νύχτες δίπλα στον Πάτρικ Λη Φέρμορ Facebook Twitter
Ο Λούις Λη Φέρμορ στο γραφείο του, στην Καλκούτα.

Για να μην τρελαθεί, τις ώρες που έμενε μόνος απήγγελλε αποσπάσματα από Σαίξπηρ, Κιτς και Τένισον – «τους οποίους γνώριζε όλους απ’ έξω», όπως μου επισημαίνει η Άρτεμις. «Κάποιος κάποτε μου είχε πει ότι ο Πάντι θα τρελαινόταν αν τον έκλειναν ποτέ φυλακή, αλλά εγώ νομίζω ότι θα είχε υπέροχη παρέα με όλους αυτούς τους ποιητές» μου λέει η Άρτεμις γελώντας. Στην πραγματικότητα, ποτέ δεν έμεινε μόνος, ακόμα κι όταν κρυβόταν σε στάνες στα βουνά της Κρήτης μεταμφιεσμένος σε βοσκό, οργανώνοντας την απαγωγή του Γερμανού στρατηγού Χάινριχ Κράιπε. Από εδώ, άλλωστε, ξεκίνησε και η σχετική ιδέα της βιογραφίας. «Την αρχική πρόταση την είχε κάνει ο άντρας μου, ο ιστορικός Άντονι Μπίβορ, που ήξερε καλά το θέμα, έχοντας μάλιστα συγγράψει και σχετικό βιβλίο (στα ελληνικά Κρήτη: Η μάχη και η αντίσταση, εκδ. Γκοβόστη). Είχε στείλει στον Πάντι και επίσημη επιστολή, όπου του ζητούσε να γίνει ο επίσημος βιογράφος του, αλλά δεν είχε λάβει ποτέ καμία απάντηση. Μέχρι που σε κάποια σύναξη η σύζυγος του Πάντι, Τζόαν, τον ρώτησε πότε θα άρχιζε να γράφει τη βιογραφία του, χωρίς ωστόσο προηγουμένως να έχουμε λάβει, ούτε εγώ, ούτε ο Άντονι, σχετική ενημέρωση. Κι επειδή ο άντρας μου είχε αρχίσει ήδη να ασχολείται με άλλη έρευνα, ανέλαβα εγώ το όλο εγχείρημα».

Mέρες και νύχτες δίπλα στον Πάτρικ Λη Φέρμορ Facebook Twitter
H Βρετανή βιογράφος Άρτεμις Κούπερ.

Βέβαια, τα πράγματα δεν ήταν τόσο απλά: εκτός από τον δύσκολο χαρακτήρα του Πάντι, η Άρτεμις είχε να αντιμετωπίσει και τους δικούς της δαίμονες. «Πρέπει να ομολογήσω ότι η εικόνα που είχα για τον Πάντι από τότε που τον είχα πρωτογνωρίσει στις Σπέτσες παρέμενε ανεξίτηλη μέσα μου. Μπορεί να τον ήξερα ως οικογενειακό φίλο, αλλά η πρώτη εκείνη γνωριμία στα 17 μου χρόνια με έκανε να τον ερωτευτώ. Τον θυμάμαι ένα βράδυ δίπλα στη θάλασσα να παρασύρει τους θαμώνες μιας ταβέρνας σε αυτοσχέδιο γλέντι με χορούς και τραγούδια μέχρι το πρωί. Ποτέ δεν θα ξεχάσω το ζεμπέκικό του – για μένα ήταν η πραγματική ενσάρκωση του Ζορμπά». Αυτή η εικόνα, μου εξομολογείται, παρέμενε αυτούσια στη μνήμη της, ακόμα και τη στιγμή που τον επισκέφτηκε στο σπίτι του, μεγάλη πια, για να ξεκινήσει τη σειρά των συνεντεύξεων που θα συνιστούσαν το υλικό μιας μελλοντικής βιογραφίας.

Mέρες και νύχτες δίπλα στον Πάτρικ Λη Φέρμορ Facebook Twitter
Ο Πάντι στο Κινγκς Σκουλ (δεύτερος από αριστερά στην επάνω σειρά).

«Η δυσκολία που είχα να αντιμετωπίσω ήταν διττή: αμηχανία και επιφύλαξη. Ακριβώς επειδή με αντιμετώπιζε ως την ενσάρκωση της δικής του θνητότητας –εφόσον υπήρχε όρος η βιογραφία του να εκδοθεί μετά θάνατον– είχα την αίσθηση ότι έβλεπε απέναντι όχι τη βιογράφο του αλλά τον ίδιο τον χάρο! Έπειτα καταλάβαινα ότι όσα μου έλεγε παρέμεναν κρυμμένα κάτω από εντυπωσιακά ρητορικά φτιασίδια, αποσπάσματα από κείμενα και ποιήματα, συμβολισμούς και αλληγορικές ιστορίες που λίγα είχαν να μου αποκαλύψουν για τον πραγματικό Πάντι και τα γεγονότα της ζωής του. Ώρες-ώρες ένιωθα όπως ο αγαπημένος του ήρωας, ο Τεν Τεν, στον “Ναό του Ήλιου”, όταν έψαχνε να βρει τρόπο για να μπει στο απέραντο ιερό. Η ζωή του Πάντι ήταν για μένα ένας αντίστοιχα ατελείωτος κι ανεξερεύνητος ναός, εξίσου δύσκολος να εξερευνηθεί. Μέχρι που μου ήρθε η ιδέα να του προτείνω να τακτοποιήσουμε το δωμάτιό του, καθώς δύσκολα μπορούσε κανείς να βρει άκρη σε όλη αυτή την ακαταστασία.

Mέρες και νύχτες δίπλα στον Πάτρικ Λη Φέρμορ Facebook Twitter
Καλοκαίρι, 1946: Ο Πάντι, κατά την περιοδεία διαλέξεων που έκανε για το Βρετανικό Συμβούλιο, μιλά για την απαγωγή του στρατηγού Κράιπε. Προσέξτε πώς έχει αναπαραστήσει τον χάρτη της Κρήτης στον μαυροπίνακα: με μια γαλέρα, τον Ζέφυρο και ένα θαλάσσιο ερπετό.

Αρχειοθετώντας αποκόμματα και συμμαζεύοντας το αρχείο του, αρχίσαμε να μιλάμε για οτιδήποτε έπεφτε στα χέρια μου κι έτσι ξεκίνησε μια πιο ουσιαστική και βαθιά επικοινωνία. Όταν, βέβαια, τελείωσα το συγύρισμα, φοβήθηκα ότι θα χανόταν και ο κώδικας, αλλά, ευτυχώς, κάθε φορά που επέστρεφα στο σπίτι, τα πάντα ήταν και πάλι άνω κάτω! Το χάος, τελικά, βοήθησε για μια ακόμη φορά να μπουν τα πάντα σε τάξη». Βέβαια, τα πράγματα παρέμεναν δύσκολα, στον βαθμό που έπρεπε να αποκωδικοποιεί κάθε φορά τις λέξεις του για να μάθει την αλήθεια. «Φερ’ ειπείν, μου πήρε καιρό να καταλάβω ότι όλες αυτές οι “σπουδαίες φίλες” του για τις οποίες μου μιλούσε στην πραγματικότητα ήταν ερωμένες. Όταν μου αποκάλεσε έναν από τους μεγαλύτερους έρωτες της ζωής του, τη Ζιλιέτ Γκρεκό, “σπουδαία φίλη”, κατάλαβα ότι αυτός είναι ο τρόπος του να μου μιλάει για τους περασμένους έρωτές του», εν γνώσει μάλιστα της συζύγου του Τζόαν, με την οποία ανέκαθεν διατηρούσαν ανοιχτή σχέση.

Mέρες και νύχτες δίπλα στον Πάτρικ Λη Φέρμορ Facebook Twitter
Ο Πάντι και η Τζοάν στην αυλή του σπιτιού τους, στην Καρδαμύλη. Διακρίνονται επίσης τα σχέδια που έκανε ο Πάντι με τις άσπρες και τις μαύρες πέτρες.

«Παρότι, πάντως, ο ίδιος δεν ήταν και τόσο πρόθυμος να μιλήσει για τις περασμένες αγάπες, αντιθέτως ήταν εκείνες πολύ πρόθυμες να το κάνουν – και σε αυτό ήμουν τυχερή» ομολογεί η Άρτεμις. Της έδωσαν, μάλιστα, κομμάτια της αλληλογραφίας τους που αποκάλυψαν πολλά για το είδος της σχέσης.

Mέρες και νύχτες δίπλα στον Πάτρικ Λη Φέρμορ Facebook Twitter
Ο Πάντι στο Μπαλένι με τον Παν Στανισλάς, τον Αμαξά.

Τη ρωτάω, εκτός από ερωμένες, με ποιους άνδρες φίλους είχε την πιο ουσιαστική φιλική σχέση – στο βιβλίο μνημονεύεται εκτενώς το όνομα του Μπρους Τσάτουιν. «Ο Μπρους ήταν το πνευματικό του τέκνο και άξιος συνεχιστής του. Υπήρχε μια σχέση αλληλεπίδρασης και αγάπης, την οποία ωστόσο, πρέπει να σου πω, ότι δεν ενέκρινε ποτέ η Τζόαν. Αλλά για τον Τσάτουιν το σπίτι τους στην Καρδαμύλη ήταν το μόνιμο καταφύγιο. Εδώ, άλλωστε, σκόρπισε και ο Φέρμορ την τέφρα του, σε ένα βυζαντινό εκκλησάκι του 10ου αιώνα που είχαν ανακαλύψει παρέα». Τη ρωτάω κατά πόσο ο Πάντι ήταν ένα «επικίνδυνο μείγμα εκλέπτυνσης και αδημονίας», όπως τον είχε περιγράψει κάποτε ένας δάσκαλός του. «Όντως ήταν, αλλά με έναν δικό του τρόπο. Του άρεσε πάντα να βιώνει τα πράγματα στα άκρα. Κάποια στιγμή, κατά τη διάρκεια της Κατοχής βρέθηκε να κόβει βόλτες μεταμφιεσμένος σε Κρητικό στο Ηράκλειο μαζί με κάποιους συναγωνιστές του έως ότου έπεσαν πάνω σε γερμανική περιπολία. Κι αυτός, αντί να κοιτάξει να τους αποφύγει, τους έπιασε την κουβέντα κι έσπευσε να τους ανάψει και τσιγάρο. Του άρεσε στην κυριολεξία να παίζει με τη φωτιά!».

Mέρες και νύχτες δίπλα στον Πάτρικ Λη Φέρμορ Facebook Twitter
Επιστρέφοντας από τη Ρουμανία για να καταταγούν το 1939, ο Πάντι και ο Χένρι Νέβιλ έκαναν μια στάση στη Βενετία, όπου ο Πάντι ποζάρισε με τα περιστέρια στην πλατεία του Αγίου Μάρκου.

Κατά κύριο λόγο, όμως, ο Πάτρικ Λη Φέρμορ παρέμενε ένας ρομαντικός ήρωας, «άνθρωπος του fin de siècle», όπως μου λέει γελώντας η Κούπερ, θρεμμένος με τον αέρα της Μεσογείου, την αλμύρα της θάλασσας και τον ήλιο, ένα πραγματικά ελεύθερο πνεύμα. «Ικανός να μετατρέπει κάθε στιγμή σε αφορμή για γιορτή, ζούσε την κάθε στιγμή σαν να ήταν η τελευταία» επιμένει η Κούπερ. «Κάπνιζε πολύ, γέλαγε πολύ, αγαπούσε πολύ – σε βαθμό απόλυτο. Αλλά όλα αυτά τα έκανε με μια έμφυτη ευγένεια και χωρίς καμιά επιτήδευση, αφού το μόνο που τον ένοιαζε ήταν να σε κάνει να περάσεις ωραία. Αυτό κράτησα από τον χαρακτήρα του και την αύρα του, αυτό και το απέραντο κουράγιο που διέθετε απέναντι στο καθετί και που είναι και το δικό μου όπλο, τελικά, απέναντι στις δυσκολίες. Και αυτή είναι η σπουδαιότερη και μεγαλύτερη κληρονομιά που πήρα από τον Πάντι».

Mέρες και νύχτες δίπλα στον Πάτρικ Λη Φέρμορ Facebook Twitter
Ο Πάντι στην Ιθάκη, το 1946. Η φωτογραφία είναι τραβηγμένη από την Τζόαν, η οποία τράβηξε όλες τις φωτογραφίες των βιβλίων του Πάντι «Μάνη» και «Ρούμελη».
Βιβλίο
1

ΑΦΙΕΡΩΜΑ

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

bernhard schlink

Πίσω ράφι / «Φανταζόσουν ότι θα έβγαινες στη σύνταξη ως τρομοκράτης;»

Το μυθιστόρημα «Το Σαββατοκύριακο» του Μπέρνχαρντ Σλινκ εξετάζει τις ηθικές και ιδεολογικές συνέπειες της πολιτικής βίας και της τρομοκρατίας, αναδεικνύοντας τις αμφιλεγόμενες αντιπαραθέσεις γύρω από το παρελθόν και το παρόν.
ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ
Φοίβος Οικονομίδης

Βιβλίο / Φοίβος Οικονομίδης: «Είμαστε έτοιμοι ανά πάσα στιγμή να σπάσουμε σε χίλια κομμάτια»

Με αφορμή το νέο του βιβλίο «Γιακαράντες», ο Φοίβος Οικονομίδης, ένας από τους πιο χαρακτηριστικούς συγγραφείς της νεότερης γενιάς, μιλά για τη διάσπαση προσοχής, την αυτοβελτίωση, τα κοινωνικά δίκτυα, το βύθισμα στα ναρκωτικά και τα άγχη της γενιάς του.
ΙΩΝΑΣ ΚΑΛΛΙΜΑΝΗΣ
Σερζ Τισερόν «Οικογενειακά μυστικά»

Το Πίσω Ράφι / «Το να κρατάμε ένα μυστικό είναι ό,τι πιο πολύτιμο και επικίνδυνο έχουμε»

Μελετώντας τις σκοτεινές γωνιές των οικογενειακών μυστικών, ο ψυχίατρος και ψυχαναλυτής Σερζ Τισερόν αποκαλύπτει τη δύναμη και τον κίνδυνο που κρύβουν καθώς μεταφέρονται από τη μια γενιά στην άλλη.
ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ
Το ηθικό ζήτημα με τις μεταθανάτιες εκδόσεις με αφορμή το ημερολόγιο της Τζόαν Ντίντιον

Βιβλίο / Μεταθανάτιες εκδόσεις και ηθικά διλήμματα: Η Τζόαν Ντίντιον στο επίκεντρο

Σύντομα θα κυκλοφορήσει ένα βιβλίο με τις προσφάτως ανακαλυφθείσες «ψυχιατρικές» σημειώσεις της αείμνηστης συγγραφέως, προκαλώντας ερωτήματα σχετικά με τη δεοντολογία της μεταθανάτιας δημοσίευσης έργων ενός συγγραφέα χωρίς την επίσημη έγκρισή του.
THE LIFO TEAM
Στα «Μαθήματα Ζωγραφικής» του Τσαρούχη αποκαλύπτεται όλος ο ελληνικός κόσμος

Ηχητικά Άρθρα / Γιάννης Τσαρούχης: «Η ζωγραφική μου θρέφεται από τη μοναξιά και τη σιωπή»

Στα εκπληκτικά «Μαθήματα Ζωγραφικής» του Γιάννη Τσαρούχη αποκαλύπτεται όλος ο ελληνικός κόσμος, από τις μινωικές τοιχογραφίες έως τα λαϊκά δημιουργήματα του Θεόφιλου.
ΤΙΝΑ ΜΑΝΔΗΛΑΡΑ
George Le Nonce: «Εκτός από τα φέικ νιουζ, υπάρχει η φέικ λογοτεχνία και η φέικ ποίηση»

Ποίηση / George Le Nonce: «Εκτός από τα fake news, υπάρχει η fake λογοτεχνία και ποίηση»

Με αφορμή την έκδοση του τέταρτου ποιητικού του βιβλίου, με τίτλο «Μαντείο», ο Εξαρχειώτης ποιητής μιλά για την πορεία του, την ποίηση –queer και μη–, και για την εποχή του Web 2.0, αποφεύγοντας την boomer-ίστικη νοοτροπία.
ΘΟΔΩΡΗΣ ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ
Χατζιδάκις, Ιωάννου, Χιόνης, Βακαλόπουλος, Κοντός: 5 βιβλία τους κυκλοφορούν ξανά

Βιβλίο / Χατζιδάκις, Ιωάννου, Χιόνης, Βακαλόπουλος, Κοντός: 5 βιβλία τους κυκλοφορούν ξανά

Μια σειρά από επανεκδόσεις αλλά και νέες εκδόσεις, που αφορούν ποιητές και λογοτέχνες που έχουν φύγει από τη ζωή μάς θυμίζουν γιατί επιστρέφουμε σε αυτούς, διαπιστώνοντας ότι παραμένουν, εν πολλοίς, αναντικατάστατοι.
ΤΙΝΑ ΜΑΝΔΗΛΑΡΑ
Η νέα μετάφραση των «Μεταμορφώσεων» είναι ένας άθλος και εκδοτικό γεγονός.

Βιβλίο / Οβίδιος: Η νέα μετάφραση των «Μεταμορφώσεων» είναι ένας άθλος και εκδοτικό γεγονός

Ο κορυφαίος μελετητής του ρωμαϊκού κόσμου Θεόδωρος Δ. Παπαγγελής ολοκλήρωσε την απόδοση στα ελληνικά των 12.000 στίχων του έργου του Οβίδιου, εκφράζοντας ταυτόχρονα τον άκρως μοντέρνο χαρακτήρα του ποιητή.
ΤΙΝΑ ΜΑΝΔΗΛΑΡΑ
«Τροχιές»: Η Samantha Harvey κέρδισε πανάξια το Booker

Βιβλίο / «Τροχιές»: Η Samantha Harvey κέρδισε πανάξια το Booker

Με θέμα την καθημερινότητα έξι αστροναυτών σε έναν διεθνή διαστημικό σταθμό, το μυθιστόρημα που κέρδισε το Booker 2024 μόλις μεταφράστηκε στα ελληνικά, είναι ένα ποίημα για τον πλανήτη Γη και μας καλεί να τον εκτιμήσουμε ξανά.
ΕΙΡΗΝΗ ΓΙΑΝΝΑΚΗ
2000 χρόνια μετά την πρώτη κυκλοφορία του, ένα βιβλίο για τους Ρωμαίους αυτοκράτορες γίνεται μπεστ-σέλερ

Βιβλίο / Ο Σουητώνιος του 69 μ.Χ. γίνεται ξανά μπεστ-σέλερ

Οι «Βίοι των Καισάρων», το εξόχως κουτσομπολίστικο βιβλίο που είχε γράψει ο Σουητώνιος για τον βίο και την πολιτεία της πρώτης σειράς των Ρωμαίων αυτοκρατόρων, κυκλοφόρησε σε νέα μετάφραση και μπήκε στη λίστα με τα ευπώλητα των Sunday Times.
THE LIFO TEAM
«Αν δεν μας αρέσουν οι ηγέτες που ψηφίζουμε, ας κατηγορήσουμε τον εαυτό μας»

Βιβλίο / «Αν δεν μας αρέσουν οι ηγέτες που ψηφίζουμε, ας κατηγορήσουμε τον εαυτό μας»

Ο «ροκ σταρ ιστορικός των ημερών», ο καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης και βραβευμένος συγγραφέας Peter Frankopan, μιλά στη LIFO για τους κινδύνους που απειλούν την Ευρώπη, τη Γάζα και την άνοδο της ακροδεξιάς.
ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΤΑΖΟΠΟΥΛΟΣ
Πένθος και ανάνηψη: Ο δικός μας Σαββόπουλος

Daily / Πένθος και ανάνηψη: Ο δικός μας Σαββόπουλος

Μια εικοσαετία μετά την πρώτη έκδοση του βιβλίου, κυκλοφορεί ξανά σε αναθεωρημένη μορφή, η ενθουσιώδης, στοχαστική, λυρική μελέτη του έργου του σπουδαίου όσο και «πολωτικού» Έλληνα τραγουδοποιού από τον Δημήτρη Καράμπελα.
ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΠΟΛΙΤΑΚΗΣ
Ο Γιάννης και η φασολιά

Guest Editors / Ο Γιάννης και η φασολιά

Τέλη ’70, Αθήνα. Ένας νεαρός βουτάει στην ποίηση στη βιβλιοθήκη της Ελληνοαμερικανικής Ένωσης. Οι στίχοι του Γιάννη Κοντού τον αγγίζουν. Χρόνια μετά, ως συγγραφέας πια, δημιουργεί μια λογοτεχνική σχέση που κρατά δεκαετίες, ανάμεσα σε εκδοτικούς οίκους, ταβέρνες και πρωινά τηλεφωνήματα.
ΒΑΓΓΕΛΗΣ ΡΑΠΤΟΠΟΥΛΟΣ
Ευκλείδης Τσακαλώτος: Οφείλουμε να είμαστε πιο ριζοσπάστες και ταυτόχρονα πιο ρεαλιστές, ακόμα κι αν αυτό ακούγεται σαν τετραγωνισμός του κύκλου!

Βιβλίο / Ευκλείδης Τσακαλώτος: «Οφείλουμε να είμαστε πιο ριζοσπάστες και ταυτόχρονα πιο ρεαλιστές στην αριστερά»

Μια πολιτική κουβέντα «εφ’ όλης της ύλης» με τον βουλευτή της Νέας Αριστεράς, πανεπιστημιακό και πρώην υπουργό Οικονομικών στο στούντιο της LiFO με αφορμή το «Μανιφέστο για μια βιώσιμη κοινωνία», το τρίτο του συγγραφικό πόνημα τα τελευταία χρόνια.
ΘΟΔΩΡΗΣ ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ

σχόλια

1 σχόλια