Δυο-τρία πράγματα που ξέρω για τον Καζαντζίδη

Δυο-τρία πράγματα που ξέρω για τον Καζαντζίδη Facebook Twitter
Ήταν ένας από τους ελάχιστους που διέθεταν τον λαό τους.
0


ΕΤΥΧΕ ΝΑ ΓΡΑΨΩ ΕΝΑ ΠΟΣΤ
στο Facebook για τον Καζαντζίδη και την πρόσληψή του στην εποχή της επίδρασής του. Aφορμή δεν ήταν μια ταινία που δεν έτυχε ακόμα να δω, όσο κάποια γενικότερα σχόλια και κρίσεις για την περίπτωση του Καζαντζίδη. Ζώντας παιδικά και νεανικά χρόνια σε μια νησιώτικη κωμόπολη, με παρέες, γείτονες και περιβάλλον από αυτές που λέμε λαϊκές τάξεις, μου ήταν εξαρχής σαφής η αίσθηση της διαφοράς του Καζαντζίδη από άλλες μορφές του λαϊκού τραγουδιού. Ακουγόταν πολύ τότε και ο Βαγγέλης Περπινιάδης, ο Γαβαλάς και η Ρία Κούρτη, ο Ζαγοραίος, ο Ρεπάνης και φυσικά ο Διονυσίου και πολλοί άλλοι. Ο Καζαντζίδης όμως δεν ακουγόταν απλώς: ήταν βασική μονάδα συγκίνησης κάποιων ανθρώπων. Και όχι «από όλα τα στρώματα». Ο Καζαντζίδης διαπερνούσε καταλυτικά τον χώρο των μαστόρων, των τεχνιτών, της παλιάς κοπής εργατικής τάξης. Μαθητευόμενων και πιο μεγάλων. Υπήρχε φυσικά και η άλλη πλευρά, η συναφής με τους μετανάστες στη Γερμανία, στην Αμερική και στην Αυστραλία. Κάποιοι από αυτούς είχαν πλουτίσει και ανήκαν πλέον σε μια «μεσαία τάξη» φτασμένων, αλλά συνέχισαν να αγαπούν τα τραγούδια του Καζαντζίδη σαν περιγραφές της αρχικής τους κατάστασης, των φτωχών και δύσκολων απαρχών της περιπέτειάς τους. 

Θέλω όμως να επιμείνω πως ο Καζαντζίδης είναι αδιαχώριστος από έναν κόσμο μουτζούρας και φόρμας. Έπαιζε σε σκοτεινά μηχανουργεία και στη μάντρα με τα υλικά των οικοδομών. Και οι άλλοι φυσικά ηχούσαν εκεί. Μόνο εκείνος όμως έχω την εντύπωση πως καθοδηγούσε συναισθηματικά και ενέπνεε ως ένα είδος αισθηματικού και κοινωνικού αφηγητή. Ήταν βάρδος-προέκταση, όχι απλώς ο λαϊκός καλλιτέχνης που γεννούσε επιτυχίες.

Από ένα σημείο και έπειτα, πράγματι ο Καζαντζίδης, ως τόπος βιώματος και αισθητική, μου ήταν αφόρητος. Ιδίως το μείγμα γοερής, υπερ-αρσενικής προσκόλλησης στη Μάνα ως τοτέμ αυθεντικότητας και προστασίας από έναν «προδότη» έξω κόσμο και τους πειρασμούς του.

Τον Καζαντζίδη τον «κατασκεύασε» ο λαός του. Ήταν ένας από τους ελάχιστους που διέθεταν τον λαό τους. Και δεν ήταν όλο το έθνος αυτός ο λαός. Συνδεόταν με προνομιακό τρόπο με νέους και μεγαλύτερους άνδρες των εργαζόμενων τάξεων. Και προφανώς αυτή η λαϊκότητα περιείχε ένα μείγμα αξιών και συναισθημάτων που αναφέρονταν στην περιφρόνηση για τον πλούτο και τους πλούσιους όσο και σε μια ορισμένη αντίληψη για τη γυναίκα, τον έρωτα, την ανθρώπινη σχέση. Μείγμα ιδεών και συναισθημάτων μιας εργατικής και λαϊκής υποκειμενικότητας που μπορούσε πολιτικά να συνδεθεί με μια λαϊκή/λαϊκιστική ηθική, όπως και με την «τοξική πατριαρχία». Άλλωστε, για πολλές δεκαετίες (για να μην πω αιώνες), η λαϊκή κουλτούρα είχε έντονες πατριαρχικές εξαρτήσεις και αντίστοιχα βλέμματα.

Και οι άλλοι λαϊκοί τραγουδιστές –και φυσικά οι ροκάδες που ακούγαμε κάποιοι άλλοι τότε– ήταν γεμάτοι στερεότυπα, χοντράδες, δαιμονοποιήσεις και ιεροποιήσεις του «θηλυκού». Δεν είναι, πιστεύω, αυτό το στοιχείο που συνιστά την ιδιαιτερότητα του Καζαντζίδη. Ούτε καν η λατρεία για τη Μάνα ως άλλη όψη της φοβίας για τις άλλες γυναίκες – το γνωστό γελοίο σχήμα «πλην της μάνας (μου) όλες οι γυναίκες είναι πουτάνες» ήταν εξαιρετικά διαδεδομένο και μέσα στα εφηβικά μας αστειάκια, τίποτα το ξεχωριστό δεν είχε όλο αυτό το σύμπτωμα συναισθηματικής ανωριμότητας και σεξουαλικής μιζέριας για τις γενιές των μεταπολεμικών δεκαετιών.

Δεν έχει, επομένως, σημασία αν μας άρεσε, αν τον αντέχαμε ή αν μας συγκινούσε ο Καζαντζίδης. Αυτό που δεν πρέπει να ξεχαστεί είναι ότι αποτέλεσε ισχυρή πολιτισμική και συναισθηματική αναφορά στην ανδρική εργατική τάξη του ’50 και του ’60 και συνέχισε να έχει επίδραση και στη δεκαετία του ’70, αν και άρχισε η αποκαθήλωσή του από ένα πιο ελαφρολαϊκό ιδίωμα και τις ποπ επιθυμίες (που κατά βάση ήταν φαντασιώσεις για άνοδο στη μεσαία τάξη).

Δυο τρια πράγματα που ξέρω για τον Καζαντζίδη Facebook Twitter
Ο Στέλιος Καζαντζίδης με τους Γιώργο Νταλάρα, Άκη Πάνου, Θωμά Μιχαηλίδη και Γιώργο Λιάνη στα Δειλινά, 1973.

Τι δεν ήταν ο Καζαντζίδης; Δεν υπήρξε ποτέ αγαπημένο άκουσμα φοιτητικών ακροατηρίων, ούτε των ανθρώπων μιας πιο πολιτικής, ακτιβιστικής αριστεράς. Ο κόσμος των πτυχιούχων και των ακτιβιστών (που δεν λέγονταν έτσι) προτιμούσε το ρεμπέτικο, τον Τσιτσάνη και φυσικά το πολιτικό τραγούδι. Ήταν περισσότερο με τη λαϊκότητα του Μπιθικώτση, όχι με τη θρηνητική και κάπως μοιρολατρική λαϊκότητα του Καζαντζίδη. Αυτό που θα γινόταν το έντεχνο λαϊκό αποτέλεσε στην ουσία άρνηση του καζαντζιδισμού. Ο λυγμός και ο «καημός» διατηρούνται ως σταθερές και χορδίσματα ως το νεο-έντεχνο, αλλά δεν ακουμπούν στις ίδιες υλικές πραγματικότητες στις οποίες καλλιεργήθηκε η λατρευτική ταύτιση με τον «Στελάρα».

Δεν ξέρω τι είδους επανοικειοποίηση και αναβιωτική συνθήκη μπορούμε να έχουμε σε σχέση με τον Καζαντζίδη. Με άλλες περιοχές του λαϊκού και ονόματα, μπορώ να φανταστώ. Τον Καζαντζίδη, που υπήρξε σπάραγμα από τον βίο νέων και ενηλίκων μιας χαμένης ταυτότητας, μιας διάσπαρτης «προλεταριακής» κοινότητας, είναι δύσκολο να τον φανταστώ σε διαδικασία εξευγενισμού. Φυσικά τα πάντα μπορούν να γίνουν βίωμα πλέον. Και το μπακάλικο με τη ρέγγα μπορεί να συγκατοικεί με σαλάτες κινόα, όπως ένα βιβλίο αποκατάστασης του Στάλιν ή του Ζαχαριάδη να συγκατοικεί ειρηνικά στο ράφι με μια έκδοση για τον ΛΟΑΤΚΙ+ φεμινισμό και την ηθική της φιλοζωίας.

Από ένα σημείο και έπειτα, πράγματι ο Καζαντζίδης, ως τόπος βιώματος και αισθητική, μου ήταν αφόρητος. Ιδίως το μείγμα γοερής, υπερ-αρσενικής προσκόλλησης στη Μάνα ως τοτέμ αυθεντικότητας και προστασίας από έναν «προδότη» έξω κόσμο και τους πειρασμούς του.

Δυο τρια πράγματα που ξέρω για τον Καζαντζίδη Facebook Twitter
Ο Στέλιος Καζαντζίδης με τον Χρήστο Νικολόπουλο.

Θέλω όμως να σκέφτομαι μαζί με τους άλλους, μαζί με τους φίλους της νεότητας και τα πρόσωπα που είχαν αγαπήσει βαθιά τον Καζαντζίδη ως ολικό ερμηνευτή. Εγώ έτυχε να ανατριχιάσω με τη φωνή του, αυτοί ριγούσαν με κάτι άλλο, κάτι που ο μικροαστός διανοούμενος δεν μπορούσε να καταλάβει. Μπορώ τώρα να ανασύρω ένα σύνολο αισθήσεων και χειρονομιών. Τώρα που ακούω διαφόρους να θέλουν να μετατρέψουν και τον Καζαντζίδη σε ντεκόρ μιας μεσοαστικής ευημερίας και μιας κοινωνικής ευρυχωρίας, ενώ ανέδιδε το βαθύ στενάχωρο με την πικρία της ματαίωσης. Όλα σαν να θέλουν να ενταχτούν σε μια ιστορία της επιτυχίας και ένα εθνικό στόρι ανόδου (το είδαμε και στη διαχείριση της μεταπολιτευτικής κληρονομιάς). Ο κόσμος όμως που ανέβασε τον Καζαντζίδη ψηλά θήτευε στη χώρα της δυσκολίας και είχε ακόμα πολλούς λογαριασμούς να εξοφλήσει.

Ίσως οι νεότεροι να ανακαλύψουν κοιτάσματα που οι εντυπώσεις και οι προκαταλήψεις οι δικές μας δεν μπορούν να τα φανταστούν. Θα σπεύσω λοιπόν να δω την ταινία του Τσεμπερόπουλου, έχοντας την ελπίδα πως μπορεί να επαναξιολογεί με τον τρόπο της το είδωλο, πέρα από την αποθέωση ή την αποκαθήλωση, πέρα από τη σνομπ απόρριψη ή την εξιδανίκευση εποχής.

Οπτική Γωνία
0

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Το θέμα με τον Καζαντζίδη

Daily / Το θέμα με τον Καζαντζίδη

Έχει προ πολλού περάσει στην περιοχή των συμβόλων, πάνω στα οποία προβάλλονται αμφίσημα και αντιφατικά πράγματα, σαν αυτά που εξέφραζε κατά καιρούς και ο ίδιος. Μουσικά όμως, είναι αδύνατον να τον αρνηθείς, όσο κι αν θα το ήθελες ίσως.
ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΠΟΛΙΤΑΚΗΣ
Τα κατάφερε ο Χρήστος Μάστορας ως Στέλιος Καζαντζίδης;

The Review / Τα κατάφερε ο Χρήστος Μάστορας ως Στέλιος Καζαντζίδης;

Ο Αλέξανδρος Διακοσάββας και η Μίνα Μπιράκου είδαν το «Υπάρχω», το πολυαναμενόμενο biopic του Γιώργου Τσεμπερόπουλου για τον Στέλιο Καζαντζίδη, και εντυπωσιάστηκαν με την ερμηνεία του Χρήστου Μάστορα. Ποιο κομμάτι της ταινίας δεν τους άρεσε;
ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΔΙΑΚΟΣΑΒΒΑΣ

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

Γιατί η δίκη Φιλιππίδη θα πρέπει να διδάσκεται σε όλες τις νομικές σχολές;

Οπτική Γωνία / Γιατί η δίκη Φιλιππίδη θα πρέπει να διδάσκεται σε όλες τις νομικές σχολές;

Από τις ερωτήσεις του Εισαγγελέα έως την έμπρακτη στήριξη των ηθοποιών, η δίκη Φιλιππίδη βρίθει πατριαρχικών συμβολισμών και συμπυκνώνει ένα μέρος της φεμινιστικής θεωρίας.
ΛΑΣΚΑΡΙΝΑ ΛΙΑΚΑΚΟΥ
Δημοτικό Θέατρο Ολύμπια: Πού το πάει ο δήμος Αθηναίων;

Ρεπορτάζ / Τι περίεργο συμβαίνει με το Δημοτικό Θέατρο Ολύμπια;

Είναι fake news το νέο άνοιγμα που επιχειρεί ο δήμος Αθηναίων με μεγάλο όμιλο θεατρικών επιχειρήσεων; Τι επιδιώκει ο επιχειρηματίας και πόσο υπαρκτός είναι ο κίνδυνος για τον πολιτιστικό οργανισμό να μετατραπεί σε εμπορική επιχείρηση.
ΝΤΙΝΑ ΚΑΡΑΤΖΙΟΥ
Τα φανταστικά πτώματα του Λάνθιμου είναι το πρόβλημα ή η «θανατίλα» μας;

Οπτική Γωνία / Τα φανταστικά πτώματα του Λάνθιμου είναι το πρόβλημα ή η «θανατίλα» μας;

Η άρνηση του ΚΑΣ να παραχωρηθεί η Ακρόπολη στον Γιώργο Λάνθιμο για τα γυρίσματα της νέας του ταινίας εγείρει πολλά ερωτήματα για τον τρόπο που βλέπουμε τα μνημεία και το τι θεωρούμε πολιτιστικό κεφάλαιο σήμερα.
ΕΙΡΗΝΗ ΓΙΑΝΝΑΚΗ
ΕΠΕΞ Πεθαίνοντας στο πεζοδρόμιο…

Ακροβατώντας / Πεθαίνοντας στο πεζοδρόμιο

Το τραγικό περιστατικό στη Θήβα δεν είναι από αυτά που αποκαλούνται τυχαία γεγονότα. Πρόκειται για ένα από αυτά που συμβαίνουν συχνά, τα οποία απασχολούν την επικαιρότητα και τα ΜΜΕ, συνήθως επιδερμικά, μέχρι να ξεχαστούν.
ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΤΕΛΑΚΗΣ
Πρακτικά Νομικά: Θα πάω φυλακή αν σκοτώσω τον θύτη μου; 

Οπτική Γωνία / Θα πάει φυλακή μια γυναίκα που θα σκοτώσει τον κακοποιητή της;

Μια συζήτηση με τη δικηγόρο Μαριάννα Βασιλείου για το «Σύνδρομο Κακοποιημένης Γυναίκας», τη δευτερογενή θυματοποίηση, και τη σημασία της άμυνας στο ελληνικό ποινικό δίκαιο.
ΛΑΣΚΑΡΙΝΑ ΛΙΑΚΑΚΟΥ
Ο γιατρός της Σερίφου που έδωσε τα πάντα, μέχρι που δεν άντεξε άλλο

Οπτική Γωνία / Ο γιατρός της Σερίφου που έδωσε τα πάντα, μέχρι που δεν άντεξε άλλο

Ο Θανάσης Κοντάρης ήρθε από τη Σουηδία για να συμβάλει στη βελτίωση των υπηρεσιών υγείας στις Κυκλάδες, μετέτρεψε την κλινική της Σερίφου σε μια πρότυπη μονάδα, αλλά αναγκάστηκε να φύγει ξανά.
ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΤΑΖΟΠΟΥΛΟΣ
Οι λύκοι της Γκράβας, το Χάρβαρντ και το λαγούμι

Οπτική Γωνία / Οι λύκοι της Γκράβας, το Χάρβαρντ και το λαγούμι

Η αδυναμία του ΣΥΡΙΖΑ, ο οποίος βρίσκεται μεταξύ φθοράς και αφθαρσίας και βλέπει την πλάτη της Ζωής Κωνσταντοπούλου, επαναφέρει τα σενάρια συνεργασίας με το ΠΑΣΟΚ και την επιστροφή του Αλέξη Τσίπρα. Πόσο ρεαλιστικά όμως είναι όλα αυτά; 
ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΣΙΟΥΤΗ
ΕΠΕΞ Πορνό

Οπτική Γωνία / «Δεν μου αρέσει να νιώθω ότι παίζω τον ρόλο που είδαν σε μια ταινία πορνό»

Τρεις γυναίκες μιλούν για το πώς αντιμετώπισαν το θέμα της συστηματικής παρακολούθησης πορνογραφίας από τον ή την σύντροφό τους και για τις επιπτώσεις που είχε στη σχέση τους.
ΛΑΣΚΑΡΙΝΑ ΛΙΑΚΑΚΟΥ
Αντιμόνιο στη Χίο: Τοξική πληγή ή πηγή πλούτου;

Ρεπορτάζ / Αντιμόνιο στη Χίο: Τοξική πληγή ή πηγή πλούτου;

Η προκήρυξη διαγωνισμού για την εξόρυξη αντιμονίου στη Βόρεια Χίο έχει φέρει σε αντιπαράθεση την τοπική κοινωνία με την κυβέρνηση. Τι υποστηρίζει κάθε πλευρά και πόσο πιθανός είναι ο περιβαλλοντικός κίνδυνος;
ΝΤΙΝΑ ΚΑΡΑΤΖΙΟΥ