Μουσείο Μπενάκη: ένα μαγευτικό καλειδοσκόπιο του ελληνικού πολιτισμού

Μουσείο Μπενάκη: ένα μαγευτικό καλειδοσκόπιο του ελληνικού πολιτισμού Facebook Twitter
0
Μουσείο Μπενάκη: ένα μαγευτικό καλειδοσκόπιο του ελληνικού πολιτισμού Facebook Twitter
Νυφικό μαξιλάρι με παράσταση γάμου. Aπό τα Ιωάννινα, 18ος αι., 0,40x1,40 μ. Δωρεά Ελένης Σταθάτου. © Μουσείο Μπενάκη

Το Μουσείο Μπενάκη όχι μόνο είναι από τα πιο διάσημα ελληνικά μουσεία διεθνώς αλλά έχει κατακτήσει μια αξιοζήλευτη φήμη ως ένα από τα καλύτερα της Ευρώπης. Αποτελεί, άλλωστε, το πρώτο ιδιωτικό μουσείο που ιδρύθηκε στην Ελλάδα το 1930 χάρη στην ιδιωτική συλλογή του Αλεξανδρινού ευπατρίδη Αντώνη Μπενάκη, στου οποίου την κατοικία στεγάζεται, γωνία Κουμπάρη 1 και Βασιλίσσης Σοφίας. Πρόκειται για ένα από τα ωραιότερα αρχοντικά που κοσμούν την Αθήνα από τη δεκαετία του '20 και που ευτυχώς κατάφερε να επιβιώσει, κυρίως χάρη στη μετατροπή του σε μουσείο. Σήμερα χιλιάδες επισκέπτες, Έλληνες και ξένοι απ' όλο τον κόσμο, περνάνε το κατώφλι του εντυπωσιακού οικοδομήματος όπου παρουσιάζεται μια τεράστια ποικιλία εκθεμάτων που αναδεικνύουν ολόκληρο τον ελληνικό πολιτισμό από τη Νεολιθική Περίοδο μέχρι τον 20ό αι. και τη σύγχρονη δημιουργία.


Παρόλο που δεν πρόκειται για αρχαιολογικό μουσείο, η συλλογή ελληνικών και ρωμαϊκών αρχαιοτήτων συναγωνίζεται εκείνες των σημαντικότερων της χώρας και είναι και η πρώτη που αντικρίζει ο επισκέπτης στο ισόγειο. Οι τουρίστες που φτάνουν μέχρι εκεί αποτελούν τους πιο καλλιεργημένους, που ψάχνουν και εντοπίζουν ό,τι ξεχωριστό μπορούν να δουν στην Αθήνα, και εντυπωσιάζονται ενώ ανακαλύπτουν πτυχές της ιστορίας μας που δεν ξέρουν. Αν κάτι τους σοκάρει σχεδόν, είναι δύο μαρμάρινα αντικείμενα του 4500-3200 π.Χ., ένα νεολιθικό περίαπτο σε σχήμα γυναικείας μορφής και μια κεφαλή νεολιθικού ειδωλίου, που αντικρίζουν λίγα μόλις βήματα από την είσοδο. Η παλαιότητά τους είναι τόσο απρόσμενη, που δεν μπορούν παρά να νιώσουν δέος. Κάτι ανάλογο αισθάνεται κανείς βλέποντας τα περισσότερα εκθέματα του ισογείου. Ξεχωρίζουν το χρυσό κύπελλο από την Εύβοια (3000-2800 π.Χ.), το χάλκινο ειδώλιο ιππεύουσας κουροτρόφου θεάς (μέσα 8ου αι. π.Χ.), το χρυσό μυκηναϊκό δαχτυλίδι με θρησκευτικό θέμα από τη Θήβα (15ος-14ος αι. π.Χ.), ο ερυθρόμορφος γαμικός λέβης με σκηνή γυναικωνίτη (430 π.Χ.), το ρωμαϊκό αντίγραφο έργου του Πραξιτέλη, μια μαρμάρινη κεφαλή του Απόλλωνα Σαυροκτόνου από την Κηφισιά, και το χρυσό στεφάνι από φύλλα βελανιδιάς (τέλη 2ου - αρχές 1ου αι. π.Χ.). Η συλλογή του ισογείου περιλαμβάνει και εκθέματα από την πρώτη αλλά και ύστερη βυζαντινή περίοδο μέχρι και τη μεταβυζαντινή εποχή (15ος-17ος αι.). Εκεί, ανάμεσα σε κοσμήματα, αγιογραφίες υψηλής τέχνης, αριστουργήματα μεταλλοτεχνίας και άλλα αναρίθμητα αντικείμενα, ξεχωρίζεις ένα φαγιούμ, το νεκρικό πορτρέτο από την Αντινοόπολη της Αιγύπτου του δεύτερου τετάρτου του 3ου αι., τμήμα ψηφιδωτού με την Παναγία από τη Μονή Στουδίου της Κωνσταντινούπολης (τέλη του 10ου αι.), μια εξαιρετική εικόνα του 15ου αι. με την Αγία Άννα και την Παναγία. Οφείλει, πάντως, να εντοπίσει και να θαυμάσει κανείς το πρώιμο έργο του Δομήνικου Θεοτοκόπουλου «Η προσκύνηση των Μάγων» του 1565-7.

Οι εκκλησιαστικοί θησαυροί με τα περίτεχνα ασημόχρυσα αντικείμενα ανταγωνίζονται την ευρωπαϊκή θρησκευτική τέχνη της πρώιμης Αναγέννησης.


Οι επάνω όροφοι καλύπτουν περιόδους που το Μπενάκη προπορεύτηκε έναντι άλλων ελληνικών μουσείων, με μια πλούσια συλλογή εκθεμάτων από την Κρήτη, την Κύπρο, τα Δωδεκάνησα και τις Κυκλάδες της περιόδου της ξενικής κατοχής τους με εκθέματα κοσμικής τέχνης, φορεσιές, κεντήματα, ξυλόγλυπτα, ζωγραφιές, εκκλησιαστική τέχνη, χρυσοκεντική, αργυροχρυσοχοΐα, ζωγραφική περιηγητών μεταξύ 18ου και 19ου αι. Τέλος, ο επισκέπτης έχει την ευκαιρία να δει ολόκληρο τμήμα αφιερωμένο στην εθνική αφύπνιση κατά τη διάρκεια του Αγώνα της Ανεξαρτησίας και στα πρώτα βήματα του νέου κράτους μέχρι και τη Μικρασιατική Καταστροφή του 1922.

Μουσείο Μπενάκη: ένα μαγευτικό καλειδοσκόπιο του ελληνικού πολιτισμού Facebook Twitter
Κεραμικό πιάτο των μικρασιατικών εργαστηρίων της Nίκαιας (Iznik) με παράσταση λιονταριού και ελληνική επιγραφή με ημερομηνία 25 Μαΐου 1666. © Μουσείο Μπενάκη


Στο απέραντο και αχανές λαογραφικό τμήμα με τα εκπληκτικά χρηστικά αντικείμενα από τα νησιά και την Ελλάδα της υπαίθρου εντύπωση μου έκανε η παρουσία τουριστών. Πλησίασα μια κυρία και τη ρώτησα αν έψαχνε κάτι συγκεκριμένο να δει. Ήταν από την Ολλανδία και μου ομολόγησε ότι είχε βρεθεί τυχαία σε αυτό το σημείο, αλλά είχε μείνει έκθαμβη. Συνέχισε για πολλή ώρα την περιδιάβασή της μελετώντας ένα-ένα τα έπιπλα και τα κεντήματα. Παρακάτω παρατήρησα και αρκετούς νεότερους σε ηλικία που απαθανάτιζαν με τα κινητά τους χριστιανικές εικόνες. Αναμφισβήτητα, τα εκθέματα αποδεικνύουν ότι πρόκειται για έναν πολιτισμό μεγάλης λαϊκής έμπνευσης και δημιουργικής δεξιοτεχνίας. Μένεις ενεός μπροστά σε ξυλόγλυπτες κασέλες, κεντήματα και κλινοσκεπάσματα από τη Νάξο του 18ου αι., σπάνιες γυναικείες φορεσιές, κεραμικά Ιζνίκ και Κιουτάχειας, πιάτα από φαγεντιανή με σκηνές του ελληνικού Αγώνα, ένα μαρμάρινο πλαίσιο από παράθυρο της Ίου του 18ου αι. Είναι τόσο πολλά τα αριστουργηματικά αντικείμενα, που χρειάζονται πολλές επισκέψεις μέχρι να μπορέσει κάποιος να τα δει όλα. Υπάρχουν και μερικά που έχουν δημοσιευτεί ουκ ολίγες φορές, αλλά η εκ του σύνεγγυς εμπειρία σε ενθουσιάζει: ένα κεντητό κλινοσκέπασμα από την Κρήτη του τέλους του 17ου αι. και των αρχών του 18ου αι. που έχει κυκλοφορήσει ως κάρτα, το σπάνιο και μοναδικό πολύχρωμο σπερβέρι από τη Ρόδο (17ος-18ος αι.), μια ολόκληρη ξυλόγλυπτη επιζωγραφισμένη αίθουσα υποδοχής κοζανίτικου αρχοντικού των μέσων του 18ου αι. Όλα αυτά αποτελούν απόδειξη της μεγάλης ακμής των Ελλήνων εμπόρων και της δεινότητας των Ελλήνων τεχνιτών. Οι δε εκκλησιαστικοί θησαυροί με τα περίτεχνα ασημόχρυσα αντικείμενα ανταγωνίζονται την ευρωπαϊκή θρησκευτική τέχνη της πρώιμης αλλά και της ύστερης Αναγέννησης.


Αν φτάσει κανείς μέχρι τον τρίτο όροφο, έχει την ευκαιρία να δει σπάνια αντικείμενα που συνδέονται με την Επανάσταση και τον πρώτο αιώνα του ανεξάρτητου κράτους. Κι εκεί ο πλούτος είναι μεγάλης ιστορικής και καλλιτεχνικής αξίας, ενώ ξεχωρίζουν πίνακες του Βολανάκη, του Γύζη, του Πανταζή αλλά και μια ελαιογραφία αγνώστου πορτρέτου του έφηβου Όθωνα. Πρωτίστως, όμως, μια σημαία του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη με την επιγραφή ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ Ή ΘΑΝΑΤΟΣ.

Μουσείο Μπενάκη: ένα μαγευτικό καλειδοσκόπιο του ελληνικού πολιτισμού Facebook Twitter
Ξύλινη κασέλα με ζωγραφιστό διάκοσμο από άνθινα θέματα στις εξωτερικές πλευρές και παράσταση ενός ζευγαριού στο εσωτερικό του καλύμματος. Από τη Μυτιλήνη, τέλη 18ου-αρχές 19ου αι. © Μουσείο Μπενάκη
Μουσείο Μπενάκη: ένα μαγευτικό καλειδοσκόπιο του ελληνικού πολιτισμού Facebook Twitter
«Ύμνος εις την Ελευθερίαν» (1843) Χειρόγραφο της δεύτερης μελοποίησης του ποιήματος του Διονύσιου Σολωμού από τον Κερκυραίο συνθέτη Νικόλαο Μάντζαρο. Έργο του 1843 με δερμάτινη στάχωση και χρυσοτυπία. Φέρει ειδική αφιέρωση στον βασιλέα Όθωνα. © Μουσείο Μπενάκη

Μουσείο Μπενάκη
Κουμπάρη 1
& Βασ. Σοφίας
www.benaki.gr

0

ΑΦΙΕΡΩΜΑ

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

Το φεμινιστικό και κουίρ βλέμμα μιας νεαρής εικαστικού

Σοφία Ροζάκη / Το φεμινιστικό και κουίρ βλέμμα μιας νεαρής εικαστικού

Η νεαρή εικαστικός Σοφία Ροζάκη μάς ξεναγεί στην έκθεσή της «that’s what she said», στην οποία διερευνά εναλλακτικές αφηγήσεις γύρω από το σώμα, το φύλο, τη μνήμη, το τραύμα και τη σεξουαλικότητα.
ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΤΑΖΟΠΟΥΛΟΣ
ΕΠΕΞ Μια έκθεση με τον θεατρικό και σουρεαλιστικό κόσμο των ρούχων της Ελένης Καββάδα

Εικαστικά / Tα ρούχα που σχεδιάζει η Ελένη Καββάδα είναι σαν έργα τέχνης

Οι δημιουργίες της ελληνίδας σχεδιάστριας παρουσιάζονται ως εκθεσιακά γλυπτά στην Intermission. Ογκώδη, σουρεαλιστικά, ποιητικά, ξεπερνούν τα όρια της μόδας και αγγίζουν την τέχνη. Πρόκειται με διαφορά για ό,τι πιο ενδιαφέρον έχει να παρουσιάσει η Ελλάδα στον χώρο της μόδας και αξίζει μια βόλτα στον Πειραιά για να τα δείτε.
ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ
Ο κόπος του καλλιτέχνη μέσα από το έργο του Γιάννη Παππά

Εικαστικά / Ο κόπος του καλλιτέχνη μέσα από το έργο του Γιάννη Παππά

Μια έκθεση εργαστηριακού χαρακτήρα με εκθέματα καλούπια, εργαλεία, προπλάσματα, ημιτελή έργα, σχέδια αλλά και ολοκληρωμένα έργα που για πρώτη φορά βγαίνουν από το εργαστήρι του γλύπτη Γιάννη Παππά.
ΧΡΗΣΤΟΣ ΠΑΡΙΔΗΣ
Ψυχαναλύοντας το σινεμά του Ντέιβιντ Λιντς

Pulp Fiction / Ψυχαναλύοντας το σινεμά του Ντέιβιντ Λιντς

Ο Θοδωρής Κουτσογιαννόπουλος μιλά με τον ψυχίατρο, δραματοθεραπευτή και σκηνοθέτη Στέλιο Κρασανάκη για το αθέατο σύμπαν του ασυνείδητου στο σινεμά, το οποίο υπηρέτησε και απογείωσε ο Λιντς μέσα από το απαράμιλλο έργο του.
ΘΟΔΩΡΗΣ ΚΟΥΤΣΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ
«Θόδωρος, γλύπτης: Αντί αναδρομικής» στο Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης

Εικαστικά / Ο γλύπτης Θόδωρος παίρνει επιτέλους την αναδρομική έκθεση που του αξίζει

Ήταν ένας από τους βασικούς υποστηρικτές της δημιουργίας ενός μουσείου σύγχρονης τέχνης στην Ελλάδα. Σήμερα, στον δεύτερο όροφο του ΕΜΣΤ, το ανατρεπτικό του έργο, που ξεπερνά κατά πολύ τα όρια της παραδοσιακής γλυπτικής, παρουσιάζεται μέσα από έντεκα ενότητες.
ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ
Κάσπαρ Ντάβιντ Φρίντριχ: Ο «μάγος του ρομαντισμού» κατακτά την Αμερική

Εικαστικά / Κάσπαρ Ντάβιντ Φρίντριχ: Ο «μάγος του ρομαντισμού» κατακτά την Αμερική

Η πρώτη μεγάλη αναδρομική έκθεση στην Αμερική αφιερωμένη στο έργο του Γερμανού ζωγράφου που στους πολλούς είναι γνωστός για τον πίνακα «Περιπλανώμενος πάνω από τη θάλασσα της ομίχλης».
ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ
Η Αφρική ανάμεσά μας*

Εικαστικά / «Χρησιμοποιούμε τα αντικείμενα για να ακουστούν ιστορίες ανθρώπων»

Στο Μουσείο Μπενάκη, η έκθεση «Η Αφρική ανάμεσά μας» αποτελεί έναν ζωντανό διάλογο ανάμεσα σε αντικείμενα, φωνές και μνήμες της ελληνο-αφρικανικής κοινότητας στην Ελλάδα, φωτίζοντας ταυτότητες, κληρονομιές και διασταυρώσεις πολιτισμών.
M. HULOT
Στη Νέα Υόρκη με τον Γκόντφρεϊ Ρέτζιο

Εικαστικά / Το θρυλικό «Koyaanisqatsi» αναβιώνει στη Νέα Υόρκη μέσω της τεχνητής νοημοσύνης

Το ψηφιακό έργο του Τζον Φιτζέραλντ «The Vivid Unknown», μια από τις φετινές συμμετοχές του Ιδρύματος Ωνάση στο φεστιβάλ «Under the Radar», συνομιλεί εκ νέου με την εμβληματική ταινία του Γκόντφρεϊ Ρέτζιο.
ΒΑΡΒΑΡΑ ΔΟΥΚΑ
Ο υφασμάτινος κόσμος προσευχών της Ελένης Κρίκκη

Εικαστικά / Ο υφασμάτινος κόσμος προσευχών της Ελένης Κρίκκη

Στο εικαστικό της έργο τα τόπια γίνονται τοπία, οι κλωστές υφαίνουν τη μνήμη και η γεωγραφία ανάγεται σε κάτι βαθιά προσωπικό που αφορά τη συναισθηματική σχέση και οικειότητα της καλλιτέχνιδας με τον κόσμο του υφάσματος.
ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ
Χρήστος Μποκόρος, εικαστικός

Οι Αθηναίοι / Χρήστος Μποκόρος: «Η τέχνη δεν είναι θέαμα, πρέπει να σε αφορά και να σε πονάει»

Όταν βρέθηκε στη Σχολή Καλών Τεχνών, ένιωσε ότι ναυάγησαν όλα του τα όνειρα και οι επιθυμίες. Αν και έχει ζωγραφίσει χιλιάδες κεράκια, ακόμα αισθάνεται αρχάριος, γιατί το καθένα είναι διαφορετικό, όπως και οι άνθρωποι. Για εκείνον, η τέχνη είναι ένα μνημείο, και κάθε φορά με τα έργα του ακουμπά εκεί που πονάει, για να παίρνει δύναμη.
M. HULOT
CHECK Έκθεση Ephemeral Party

Εικαστικά / Ephemeral Party: Μια έκθεση εικαστικών σε ένα πάρκινγκ στη Βασιλίσσης Σοφίας

Οι χώροι στάθμευσης αποτελούν μόνιμο θέμα συζήτησης για τους Αθηναίους. Και τώρα, ένας τέτοιος χώρος θα συζητηθεί έντονα για εντελώς άλλους λόγους από τους γνωστούς και συνηθισμένους.
ΖΩΗ ΠΑΡΑΣΙΔΗ
Ανεκτίμητα έργα ισλαμικής τέχνης απ’ τα σημαντικότερα μουσεία του κόσμου 

Αποστολή στην Τζέντα / Ταξίδι στην Μπιενάλε Ισλαμικών Τεχνών

Η LIFO ταξίδεψε στη Σαουδική Αραβία και επισκέφθηκε τη δεύτερη Μπιενάλε Ισλαμικών Τεχνών, μια έκθεση που γεφυρώνει το χθες με το σήμερα και αναδεικνύει την καλλιτεχνική έκφραση της ισλαμικής κληρονομιάς.
ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΤΑΖΟΠΟΥΛΟΣ
ψυχοπαίδης

Εικαστικά / Ο Γιάννης Ψυχοπαίδης έφτιαξε μια πόλη από αναγεννημένα ερείπια στην γκαλερί Ζουμπουλάκη

Από ένα μακρινό ή πρόσφατο παρελθόν ξεβρασμένα στο σήμερα, τα σπασμένα αυτά κομμάτια μάς κάνουν να ανακαλούμε με τη φαντασία μας την προϊστορία τους, μια αλλοτινή ζωή που κάποτε υπήρξε.
ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ
Το νέο μουσείο του Έντβαρντ Μουνκ στο Όσλο μαγνητίζει

Πέθανε Σαν Σήμερα / Έντβαρντ Μουνκ: Αυτό το μουσείο στο Όσλο φιλοξενεί τη μεγαλύτερη συλλογή έργων του

Ένα κάπως αμφιλεγόμενο αλλά σίγουρα εντυπωσιακό κτίριο-ορόσημο, δημιούργημα των Estudio Herreros, φιλοξενεί τη μεγαλύτερη συλλογή έργων ενός από τους σπουδαιότερους και πλέον επιδραστικούς καλλιτέχνες των μοντέρνων καιρών.
ΘΟΔΩΡΗΣ ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ
«Los Caprichos»: Ο σκωπτικός Γκόγια στην Εθνική Πινακοθήκη

Εικαστικά / «Los Caprichos»: Ο σκωπτικός Γκόγια στην Εθνική Πινακοθήκη

80 χαρακτικά που σατιρίζουν τη διαφθορά, τη θρησκευτική υποκρισία, την απληστία, την αμάθεια και τη δεισιδαιμονία. Έργα που μπορεί να αποτέλεσαν μια οικονομική καταστροφή για τον μεγάλο Ισπανό ζωγράφο, αλλά θεωρούνται πρόδρομοι της μοντέρνας τέχνης.
ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ
Αξίζει να τους προσέξετε: Νέα ονόματα στη σύγχρονη τέχνη

Εικαστικά / Αξίζει να τους προσέξετε: Νέα ονόματα στη σύγχρονη τέχνη που δείχνουν τη δουλειά τους τώρα

Οι αθηναϊκές γκαλερί και οι ανεξάρτητοι χώροι μοιάζουν αυτή την περίοδο να βρίσκονται σε μια διαρκή περίοδο δοκιμών, θέλοντας να προτείνουν και νεότερους καλλιτέχνες.
ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ